←
गुरुवार, 15 जून 2028
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 263

म्हणोनि जे जे उचित । आणि अवसरें प्राप्त । तें कर्म अहेतुक । आचरावें ॥ २६३ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and whatever duty arises according to the occasion, that action should be performed without any motive."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य किंवा शास्त्रशुद्ध
appropriate or right
अवसरें Noun
Avasarēṃ
प्रसंगानुसार किंवा वेळेनुसार
according to the occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले किंवा वाट्याला आलेले
obtained or arrived
अहेतुक Adjective
Ahētuka
हेतू नसलेले किंवा निस्वार्थ
without motive or selfless
आचरावें Verb
Ācarāvēṃ
आचरण करावे किंवा करावे
should be performed

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य काम आहे आणि जे वेळेनुसार आपल्यासमोर आले आहे, ते काम कोणताही स्वार्थ न ठेवता करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र मांडतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःच्या आवडी-निवडीनुसार कर्म निवडण्यापेक्षा, जे कर्म नैतिकदृष्ट्या 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा काळाच्या ओघात आपल्या वाट्याला आले आहे (अवसरें प्राप्त), तेच कर्म करावे. महत्त्वाचे म्हणजे, ते कर्म करताना मनात फळाची कोणतीही आशा किंवा स्वार्थी 'हेतू' नसावा. जेव्हा आपण कर्तव्य भावनेने आणि निस्वार्थपणे कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर मोक्षाकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही रस्त्याने जात असताना कोणाला मदतीची गरज भासली, तर ते तुमचे 'अवसरें प्राप्त' कर्म आहे. तिथे 'मला काय मिळेल' असा विचार न करता मदत करणे म्हणजे 'अहेतुक' आचरण होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्यासाठी कर्म कसे करावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 322

म्हणौनि तोचि स्थिरप्रज्ञु । जो इंद्रियांचा निग्रहो करी । आणि विषयांतें विसरोनि । आत्मसुखीं निमग्न राहे ॥

"Therefore, he alone is of steady wisdom, who restrains his senses and, forgetting the objects of the senses, remains absorbed in the bliss of the Self."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
स्थिरप्रज्ञु Adjective
Sthitaprajnu
स्थिर बुद्धी असलेला
One with steady wisdom
इंद्रियांचा Noun
Indriyancha
ज्ञानेंद्रियांचा
Of the senses
निग्रहो Noun
Nigraho
ताबा किंवा संयम
Restraint or control
विषयांतें Noun
Vishayante
इंद्रियांच्या विषयांना
Sensory objects
विसरोनि Verb
Visaroni
विसरून
Forgetting
आत्मसुखीं Noun
Atmasukhi
आत्म्याच्या आनंदात
In the bliss of the self
निमग्न Adjective
Nimagna
पूर्णपणे मग्न
Absorbed

💡 अर्थ

म्हणून तोच खरा स्थिर बुद्धीचा माणूस आहे, जो आपल्या इंद्रियांवर ताबा मिळवतो आणि बाह्य विषयांचा मोह सोडून स्वतःच्या आत्मिक सुखात मग्न राहतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याची बुद्धी स्थिर झाली आहे तोच खरा योगी. इंद्रिये ही चंचल असतात आणि ती माणसाला विषयांकडे खेचतात. जो माणूस या इंद्रियांना आवरतो आणि विषयांच्या मोहातून मुक्त होतो, त्यालाच आत्मसुखाचा अनुभव येतो. हे सुख बाह्य जगावर अवलंबून नसते, तर ते अंतरात्म्यात असते. जेव्हा साधक बाह्य जगातील सुखाचा शोध थांबवून स्वतःच्या स्वरूपात विलीन होतो, तेव्हाच त्याला शाश्वत शांती मिळते. हाच खरा 'स्थिरप्रज्ञ' होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात मनावर ताबा मिळवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी टीव्ही किंवा मोबाईलचा मोह टाळून अभ्यासात मन लावणे म्हणजे इंद्रिय निग्रह होय. यामुळे आपल्याला दीर्घकालीन यश आणि समाधान मिळते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थिरप्रज्ञ पुरुषाची लक्षणे सांगत आहेत, ज्याने आपल्या इंद्रियांवर विजय मिळवला आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 112

म्हणोनि बाह्य विषयांचा विटाळु । न शिवे ज्याचा अंतराळु । तोचि जाणावा केवळु । परब्रह्म ॥ ११२ ॥

"Therefore, he whose inner self is not touched by the impurity of external objects, know him to be the Supreme Brahman itself."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bāhya
बाहेरील
External
विटाळु Noun
Viṭāḷu
स्पर्श किंवा अशुद्धता
Impurity or touch
न शिवे Verb
Na śive
स्पर्श करत नाही
Does not touch
अंतराळु Noun
Antarāḷu
अंतःकरण किंवा मन
Inner self or mind
केवळु Adverb
Kevaḷu
साक्षात किंवा फक्त
Purely or only
परब्रह्म Noun
Parabrahma
परमात्मा
Supreme Reality

💡 अर्थ

ज्या माणसाच्या मनाला बाहेरील जगातील मोहाचा किंवा विषयांचा स्पर्श होत नाही, तो माणूस प्रत्यक्ष परब्रह्मच आहे असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्या साधकाने आपल्या अंतःकरणावर विजय मिळवला आहे आणि ज्याचे मन बाह्य जगातील क्षणभंगुर सुखांच्या (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) आहारी जात नाही, तो पुरुष केवळ देहधारी मनुष्य नसून तो साक्षात परब्रह्म स्वरूप झाला आहे. ज्याप्रमाणे कमळाचे पान पाण्यात असूनही पाण्याने भिजत नाही, त्याप्रमाणे असा महापुरुष संसारात राहूनही मायेच्या किंवा विकारांच्या स्पर्शापासून पूर्णपणे मुक्त असतो. त्याची बुद्धी स्थिर झालेली असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण मोबाईल, टीव्ही किंवा इतर मनोरंजनाच्या साधनांच्या आहारी न जाता आपल्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा आपण या तत्त्वाचे पालन करतो. उदाहरणार्थ: परीक्षेच्या काळात सोशल मीडियाचा मोह टाळून अभ्यासात मग्न राहणे म्हणजे बाह्य विषयांचा विटाळ टाळणे होय.

📌 संदर्भ

ब्रह्मस्थिती प्राप्त झालेल्या आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेल्या पुरुषाचे लक्षण ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा