🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या स्वधर्मानुसार प्राप्त झालेली विहित कर्मे अत्यंत निष्ठेने आणि एकाग्र चित्ताने केली पाहिजेत. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर उलट ते आपल्याला मोक्षाच्या (परम पुरुषार्थाच्या) मार्गावर घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे.

विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाकडे आपले कर्तव्य म्हणून पहावे. परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा, दररोजचा अभ्यास मनापासून केल्यास यश नक्कीच मिळते.

परम पुरुषार्थ प्राप्त करण्यासाठी विहित कर्मांचे महत्त्व ज्ञानेश्वर महाराज सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत इंद्रिय निग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो साधक आपल्या चंचल इंद्रियांना विषयांपासून परावृत्त करून बुद्धीच्या जोरावर आवरतो, त्यालाच अंतरातील शाश्वत आनंदाचा अनुभव येतो. हे आत्मसुख मिळवण्यासाठी बाह्य जगातील मोहाचा त्याग करून अंतर्मुख होणे आवश्यक आहे. जेव्हा इंद्रिये संयमित होतात, तेव्हा साधकाला आत्मिक शांतीचे एक अफाट साम्राज्य प्राप्त होते, ज्यासाठी वेगळ्या कष्टांची गरज उरत नाही.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला अभ्यासाऐवजी मोबाईल बघण्याची किंवा जंक फूड खाण्याची तीव्र इच्छा होते, तेव्हा स्वतःच्या मनावर ताबा मिळवणे म्हणजे इंद्रिय दमन होय. उदा. परीक्षेच्या काळात सोशल मीडियाचा वापर टाळून अभ्यासावर लक्ष केंद्रित केल्यास यश सहज मिळते.

श्री ज्ञानेश्वर महाराज स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना इंद्रिय संयमाचे फळ आणि त्याचे महत्त्व अर्जुनाला विशद करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे तत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की, कर्मबंधनातून मुक्त होण्यासाठी कर्माचा त्याग करून चालत नाही, तर कर्मच करावे लागते. पण ते कर्म 'फळाची अपेक्षा न ठेवता' केले पाहिजे. जसा एखादा माणूस नदी पार करण्यासाठी नावेचा वापर करतो आणि पलीकडे गेल्यावर ती नाव तिथेच सोडतो, तसेच संसारातून किंवा मायेतून मुक्त होण्यासाठी विहित कर्मे करणे आवश्यक आहे. एकदा का आत्मज्ञान प्राप्त झाले की, कर्माचा अहंकार आणि कर्माचे फळ या दोन्ही गोष्टी आपोआप गळून पडतात. कर्मानेच कर्माचा नाश करण्याची ही कला म्हणजे निष्काम कर्मयोग होय.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला काय मिळेल?' यापेक्षा 'मी माझे काम उत्तम कसे करेन' यावर लक्ष द्यावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्याऐवजी अभ्यासावर लक्ष केंद्रित केल्यास परीक्षेचा ताण (कर्मबंध) राहत नाही.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की कर्माचा त्याग न करता, कर्मात राहूनच कर्मापासून मुक्त कसे होता येते.