🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत योगाच्या पूर्णत्वाचे लक्षण सांगत आहेत. जेव्हा साधकाला 'मी देह नसून आत्मा आहे' हा अनुभव केवळ बुद्धीने नाही तर प्रत्यक्ष अनुभूतीने स्थिर होतो, तेव्हा तो योग सिद्ध झाला असे मानले जाते. अशा अवस्थेत साधक कर्माच्या पलीकडे जातो. त्याला कर्माची फळे किंवा बंधने बाधत नाहीत, कारण त्याचे 'मी करतो' हे कर्तृत्व संपलेले असते. आत्मज्ञानामुळे कर्माचे अस्तित्वच पुसले जाते.

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण एखादे काम पूर्ण एकाग्रतेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा आपल्याला त्या कामाचा ताण जाणवत नाही. उदा. अभ्यास करताना जर आपण विषयाशी एकरूप झालो, तर थकवा जाणवत नाही आणि कर्माचे ओझे वाटत नाही.

श्रीज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानामुळे कर्माची बंधने कशी सुटतात आणि योगाची पूर्णता कशी होते, याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेली, शास्त्राने सांगितलेली विहित कर्मे (स्वधर्म) कोणत्याही संभ्रमाशिवाय केली पाहिजेत. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि 'मी करतोय' हा अहंकार सोडून कर्म करतो, तेव्हा तेच कर्म त्याला बंधनातून मुक्त करून परम पुरुषार्थापर्यंत म्हणजेच मोक्षापर्यंत घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माचे शुद्ध भावनेने आचरण करणे श्रेष्ठ आहे.

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी निकालाची किंवा बक्षिसाची चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की संभ्रम सोडून स्वधर्माचे पालन करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सामाजिक जबाबदारीचे महत्त्व सांगतात. जे लोक समाजात श्रेष्ठ मानले जातात किंवा ज्यांच्याकडे नेतृत्व आहे, त्यांच्या कृतीकडे सर्व सामान्य जनता पाहत असते. जर श्रेष्ठ व्यक्तींनी चुकीचे वर्तन केले, तर समाजही भरकटू शकतो. म्हणून, ज्ञानी किंवा समर्थ व्यक्तीने स्वतःसाठी काही मिळवायचे नसले तरी, लोकसंग्रहासाठी आणि समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी अत्यंत सावधगिरीने आणि धर्माने वागले पाहिजे. नेत्याने जे केले, तेच सामान्य लोकांसाठी प्रमाण ठरते.

जर तुम्ही एखाद्या कंपनीत मॅनेजर असाल किंवा घरात मोठे असाल, तर तुम्ही वेळेवर येणे आणि प्रामाणिकपणे काम करणे गरजेचे आहे, कारण तुमचे कनिष्ठ किंवा मुले तुमचेच अनुकरण करतील. उदाहरण: वडिलांनी खोटे बोलणे टाळले तरच मुले सत्याचे महत्त्व शिकतील.

ज्ञानी पुरुषाने कर्म का करावे आणि समाजासमोर कोणता आदर्श ठेवावा, याचे मार्गदर्शन येथे केले आहे.