🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज स्थितप्रज्ञाच्या (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) अद्वैत स्थितीचे वर्णन करतात. ज्या व्यक्तीच्या अंतःकरणात 'मी' आणि 'दुसरा' असा कोणताही भेदभाव उरलेला नाही, ज्याला सर्व चराचर सृष्टी ही स्वतःचेच रूप वाटते, तोच आत्मज्ञानी आहे. त्याच्या दृष्टीने स्वतःमध्ये आणि विश्वामध्ये काहीही फरक नसतो, तो सर्वत्र एकाच परमात्म तत्त्वाचा अनुभव घेतो.

दैनंदिन जीवनात कोणाशीही वागताना जात, धर्म किंवा गरीब-श्रीमंत असा भेदभाव न करता सर्वांना समानतेने वागवणे आणि सर्वांमध्ये ईश्वराचे रूप पाहणे. उदाहरणार्थ, गरजूंना मदत करताना ती स्वतःचीच सेवा आहे असे मानणे.

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज अद्वैत स्थितीचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले, नैतिकदृष्ट्या योग्य असलेले आणि प्रसंगाने प्राप्त झालेले कर्तव्य कधीही टाळू नये. ज्ञानी माणसाने देखील समाजासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी आपली विहित कर्मे (शास्त्रोक्त कर्तव्ये) अत्यंत निष्ठेने आणि फळाची आशा न धरता केली पाहिजेत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, ते कर्म ईश्वराची सेवा मानून करणे श्रेष्ठ आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात, तर अभ्यास करणे हे तुमचे 'विहित कर्म' आहे. कंटाळा न करता किंवा परीक्षेच्या निकालाची अतिचिंता न करता, वेळेनुसार जो अभ्यास समोर येईल तो प्रामाणिकपणे पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत व्यक्तीने आपली नैसर्गिक कर्तव्ये अनासक्त वृत्तीने कशी पार पाडावीत, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अंतर्मुख होण्याचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो साधक बाह्य जगातील क्षणभंगुर विषयांचा आणि भोगांचा त्याग करतो, तोच खऱ्या अर्थाने आत्मस्वरूपात स्थिर होऊ शकतो. इंद्रिये जेव्हा बाहेरच्या विषयांकडे धावतात, तेव्हा मन अशांत होते. परंतु, जेव्हा बुद्धीने या विषयांचे फोलपण ओळखून मनुष्य अंतरी वळतो, तेव्हा त्याला स्वतःमध्येच शाश्वत शांती आणि स्थिरता प्राप्त होते. ही अवस्था प्राप्त करण्यासाठी मनातील संशयाचा पूर्णपणे नाश होणे आवश्यक असते.

दैनंदिन जीवनात आपण सतत मोबाईल, टीव्ही किंवा इतरांच्या कामात लक्ष देतो. या ओवीनुसार, दिवसातून किमान १० मिनिटे शांत बसून बाह्य जगाचा विचार सोडून स्वतःच्या श्वासावर किंवा विचारांवर लक्ष केंद्रित केल्यास मानसिक ताण कमी होतो आणि एकाग्रता वाढते.

बाह्य विषयांचा त्याग करून अंतरात्म्यात कसे स्थिर व्हावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.