🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रोत्यांना नम्रपणे पण आत्मविश्वासाने आवाहन करत आहेत. ते म्हणतात की, जर तुम्ही तुमचे चित्त एकाग्र करून या निरूपणाकडे लक्ष दिले, तर तुम्हाला आत्मिक आणि ऐहिक अशा सर्व प्रकारच्या सुखांची प्राप्ती होईल. ही केवळ एक विनंती नसून ती महाराजांची 'प्रतिज्ञा' आहे. ज्ञानेश्वरीतील ज्ञान ग्रहण करण्यासाठी 'अवधान' (एकाग्रता) ही पहिली पायरी आहे, हे येथे स्पष्ट केले आहे.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही कार्य यशस्वी करण्यासाठी एकाग्रता आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना जर विद्यार्थ्यांनी आपले पूर्ण लक्ष विषयावर केंद्रित केले, तर त्यांना तो विषय उत्तम समजतो आणि यशाचा आनंद मिळतो.

ज्ञानेश्वर महाराज श्रोत्यांना या ग्रंथाचे महत्त्व सांगताना त्यांचे लक्ष वेधून घेत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात जे जे नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा काळाच्या ओघात आपल्यासमोर कर्तव्य म्हणून आले आहे, अशा कर्मांचा त्याग करू नये. 'विहित' कर्म म्हणजे जे शास्त्राने किंवा धर्माने विहित केलेले आहे. अशी कर्मे फळाची आशा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने करणे हाच खरा मार्ग आहे. कर्माचा कंटाळा करणे किंवा जबाबदारी टाळणे हे प्रगतीच्या मार्गातील अडथळे आहेत.

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक कर्मचारी आहात आणि तुमच्याकडे एखादे कठीण काम आले आहे, तर ते काम टाळण्याऐवजी आपली जबाबदारी समजून पूर्ण निष्ठेने करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून विहित कर्माचे समर्थन करतात.

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला सावध करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, युद्धाच्या वेळी अशा प्रकारे मोहग्रस्त होणे आणि कर्तव्यापासून पळ काढणे हे एका श्रेष्ठ वीराला शोभत नाही. तू तुझ्या बुद्धीला भ्रमात का टाकत आहेस? स्वतःच्या विवेकाने विचार कर की ही वेळ शोक करण्याची नसून क्षत्रिय धर्माचे पालन करण्याची आहे. मनाचा हा दुबळेपणा तुला साजेसा नाही.

जेव्हा आपण कठीण प्रसंगात गोंधळून जातो, तेव्हा भावनांच्या आहारी न जाता आपल्या कर्तव्याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटल्यास घाबरून न जाता 'अभ्यास करणे हेच माझे कर्तव्य आहे' असा विचार करून अभ्यासाला लागणे.

कुरुक्षेत्रावरील युद्धप्रसंगी अर्जुनाच्या मनात निर्माण झालेला मोह आणि गोंधळ दूर करण्यासाठी श्रीकृष्ण त्याला उपदेश करत आहेत.