🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत खऱ्या संन्याशाची व्याख्या करतात. संन्यास म्हणजे केवळ भगवी वस्त्रे परिधान करणे किंवा घरदार सोडणे नव्हे, तर ती मनाची एक अवस्था आहे. ज्याच्या मनात कोणत्याही फळाची अपेक्षा (आशा) उरलेली नाही आणि ज्याच्या मनात कोणाविषयीही तिरस्कार (द्वेष) नाही, तोच खरा 'नित्य संन्यासी' आहे. असा मनुष्य संसारात राहूनही सर्व कर्मबंधनांतून मुक्त असतो, कारण त्याचे मन द्वैताच्या पलीकडे गेलेले असते.

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण कोणाकडून अपेक्षा न ठेवता काम करतो आणि कोणाबद्दलही मनात राग धरत नाही, तेव्हा आपण मानसिक शांतता अनुभवतो. उदाहरणार्थ, एखाद्याला मदत करताना परतफेडीची अपेक्षा न ठेवणे हाच खरा मानसिक संन्यास आहे.

खरा संन्यासी कोणाला म्हणावे, याचे स्पष्टीकरण देताना ज्ञानेश्वर महाराज बाह्य वेषापेक्षा अंतर्मनातील शुद्धतेवर भर देतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट करतात. आत्मा हा जन्म-मृत्यूच्या पलीकडे आहे. शरीराचा जन्म होतो आणि नाश होतो, पण आत्मा हा नित्य (कायमस्वरूपी) आणि सिद्ध (स्वयं-अस्तित्वात) आहे. तो अनादी आहे, म्हणजे त्याला कोणतीही सुरुवात नाही. म्हणून मृत्यूच्या वेळी शोक करणे व्यर्थ आहे, कारण आत्मा कधीच मरत नाही. हे सांख्य योगाचे मुख्य तत्व आहे की जे अविनाशी आहे त्याचा शोक करू नये.

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात किंवा प्रिय व्यक्तीच्या निधनामुळे दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की केवळ शरीर नष्ट झाले आहे, आत्मा नाही. हे ज्ञान आपल्याला मानसिक धैर्य देते. उदाहरणार्थ, एखाद्या जुन्या कपड्याचा त्याग केल्यावर आपण जसा शोक करत नाही, तसेच शरीराच्या बाबतीतही समजावे.

भगवान श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला दिलेल्या उपदेशाचा भाग म्हणून संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्म्याचे शाश्वत स्वरूप स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्वरूपाचे किंवा सद्गुरूंचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण विश्व ज्या अधिष्ठानावर निर्माण झाले आहे आणि ज्याच्या चैतन्यप्रकाशामुळे आपल्याला हे जग अनुभवता येते, तो 'जगजेठी' (विश्वाचा स्वामी) मला साक्षात झाला आहे. हे केवळ बाह्य डोळ्यांनी पाहणे नसून, अंतरीचा साक्षात्कार आहे. सृष्टीचा उगम आणि तिचा प्रकाशक एकच आहे, हे सत्य येथे मांडले आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण निसर्गातील प्रत्येक गोष्टीत ईश्वरी शक्तीचा अनुभव घेऊ शकतो. उदाहरण: जेव्हा आपण एखादे सुंदर फूल पाहतो, तेव्हा केवळ फुलाचे सौंदर्य न पाहता, ते निर्माण करणाऱ्या अदृश्य शक्तीप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज सृष्टीचा उगम आणि तिचा प्रकाशक असलेल्या परमात्म्याच्या साक्षात्काराचे वर्णन करत आहेत.