←
शुक्रवार, 05 मार्च 2027
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 224

जेथ अर्जुना हे प्रतीति । आली तयाची स्थिति । मग तो कर्माची आहुति । ज्ञानीं देई ॥

"Where, O Arjuna, this realization comes to one's state, then he offers the oblation of actions into knowledge."

जेथ Adverb
Jetha
जेव्हा किंवा ज्या ठिकाणी
When or Where
प्रतीति Noun
Pratiti
अनुभव किंवा साक्षात्कार
Realization or Experience
स्थिति Noun
Sthiti
अवस्था
State or Condition
आहुति Noun
Ahuti
यज्ञात अर्पण केलेले द्रव्य
Oblation or Offering
ज्ञानीं Noun
Jnani
ज्ञानामध्ये
In knowledge
देई Verb
Dei
देतो किंवा अर्पण करतो
Gives or Offers

💡 अर्थ

अर्जुना, जेव्हा माणसाला आत्मज्ञानाचा अनुभव येतो, तेव्हा तो आपली सर्व कर्मे ज्ञानाच्या अग्नीत अर्पण करतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्यावेळी साधकाला 'मी देह नसून आत्मा आहे' अशी प्रचिती येते, त्यावेळी त्याच्या हातून घडणारी सर्व कर्मे ही फळाची अपेक्षा न ठेवता केली जातात. जसे अग्नीत टाकलेले पदार्थ भस्म होतात, तसे ज्ञानाच्या प्रकाशात कर्मांचे बंधन नष्ट होते. तो पुरुष कर्तेपणाचा अहंकार सोडून देतो आणि सर्व कर्मे ब्रह्मरूप मानतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता निस्वार्थपणे काम करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानी पुरुषाच्या कर्म करण्याच्या पद्धतीबद्दल आणि त्याच्या मानसिक स्थितीबद्दल सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 357

म्हणोनि तो पूर्णकामु । जयाचा गेला मनोरथभ्रमु । जो आत्मरूपीं निष्कामु । निरंतर ॥ ३५७ ॥

"Therefore, he is fully satisfied, whose mental delusions have ceased, and who remains constantly desireless in the Self."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
पूर्णकामु Adjective
Purnakamu
ज्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या आहेत असा
One whose desires are fully satisfied
मनोरथभ्रमु Noun
Manorathabhramu
मनातील कल्पनांचा किंवा इच्छेचा भ्रम
Delusion of mental desires
आत्मरूपीं Noun
Atmarupi
आत्मस्वरूपात
In the form of the Self
निष्कामु Adjective
Nishkamu
इच्छारहित किंवा वासनामुक्त
Desireless
निरंतर Adverb
Nirantara
सतत किंवा अखंड
Constantly

💡 अर्थ

म्हणून तोच खरा पूर्णकाम (ज्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या आहेत असा) आहे, ज्याच्या मनातील सर्व भ्रम निघून गेले आहेत आणि जो सतत स्वतःच्या आत्मस्वरूपात समाधानी राहतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे अशा पुरुषाचे) वर्णन करतात. ज्या माणसाच्या मनातील भौतिक सुखांच्या कल्पना आणि भ्रम पूर्णपणे नष्ट झाले आहेत, तोच खरा 'पूर्णकाम' होतो. त्याला बाहेरच्या कोणत्याही वस्तूची गरज उरत नाही, कारण तो अखंडपणे आत्मसुखात मग्न असतो. त्याच्या सर्व वासना आत्मज्ञानामुळे शांत झालेल्या असतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण बाह्य गोष्टींमध्ये सुख शोधण्याऐवजी आपल्या कामात आणि स्वतःच्या समाधानात आनंद मानतो, तेव्हा आपल्याला मानसिक शांतता मिळते. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ पदकाच्या मोहाने न खेळता खेळाच्या आनंदासाठी खेळणे हे 'पूर्णकाम' होण्याचे लक्षण आहे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज आत्मतृप्त आणि भ्रममुक्त पुरुषाचे स्वरूप स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 238

तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥

म्हणोनि तूं आतां । झकविली सांडीं चिंता । धनुष्य घेऊनि हातां । सिद्ध होईं ॥ २३८ ॥

"Therefore, now leave aside this delusive worry; taking the bow in your hands, be prepared."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविली Adjective
Zhakavili
फसवणारी किंवा व्यर्थ
Delusive or vain
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर किंवा सोडून दे
Abandon or discard
चिंता Noun
Chinta
काळजी
Anxiety or worry
धनुष्य Noun
Dhanushya
धनुष्य (कर्तव्याचे प्रतीक)
Bow (symbol of duty)
सिद्ध Adjective
Siddha
तयार
Ready or prepared

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, आता तू ही व्यर्थ काळजी सोडून दे आणि हातात धनुष्य घेऊन युद्धासाठी तयार हो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला असलेला संदेश स्पष्ट करतात. अर्जुन मोहामुळे आणि संभ्रमामुळे युद्ध करण्यास टाळाटाळ करत होता. महाराज म्हणतात की, ही चिंता 'झकविली' म्हणजे तुला फसवणारी आणि तुझ्या कर्तव्यापासून दूर नेणारी आहे. क्षत्रियाचे परम कर्तव्य म्हणजे अधर्माविरुद्ध लढणे. त्यामुळे मनातील सर्व शंका आणि भीती त्यागून, कृतीसाठी सज्ज होणे हाच एकमेव मार्ग आहे. येथे 'धनुष्य हाती घेणे' म्हणजे केवळ शस्त्र उचलणे नसून आपल्या जबाबदारीचा स्वीकार करणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या मोठ्या कामाला घाबरतो किंवा गोंधळतो, तेव्हा जास्त विचार न करता आपल्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करून कामाला सुरुवात करावी. उदाहरण: परीक्षेचा अभ्यास खूप आहे म्हणून रडत न बसता, पुस्तक हातात घेऊन अभ्यासाला सुरुवात करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मानसिक गोंधळ आणि भीती सोडून युद्धासाठी तयार होण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा