🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या मुखातून आत्म्याचे अनादित्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, हे अर्जुना, मी, तू आणि हे समोर दिसणारे सर्व राजे पूर्वी नव्हते असे कधीच घडले नाही. म्हणजेच आपण सर्वजण अनादी काळापासून अस्तित्वात आहोत. शरीर हे नश्वर आहे, पण त्यातील आत्मा हा शाश्वत आहे. जन्म आणि मृत्यू हे केवळ शरीराचे धर्म आहेत, आत्म्याचे नव्हे. काळ बदलतो, शरीर बदलते, पण चैतन्य कायम असते.

दैनंदिन जीवनात अपयश किंवा नुकसान झाले असता, आपण हे लक्षात ठेवले पाहिजे की आपले अस्तित्व केवळ बाह्य गोष्टींवर अवलंबून नाही. आत्मिक बळ वाढवण्यासाठी या विचाराचा उपयोग होतो.

अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी श्रीकृष्ण त्याला आत्म्याच्या अमरत्वाबद्दल सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, जो मनुष्य बाह्यतः सर्व कर्मे करतो, परंतु अंतर्यामी त्या कर्मांच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही किंवा 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार बाळगत नाही, तो कर्मात असूनही कर्मापासून अलिप्त असतो. अशा व्यक्तीची कर्मे ज्ञानाच्या अग्नीत भस्म झालेली असतात, म्हणजेच ती त्याला संसाराच्या बंधनात अडकवू शकत नाहीत.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे काम माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने करावे, पण त्याचे श्रेय घेण्याचा हव्यास टाळावा. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना स्वतःच्या नावाच्या प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवणे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्मातील अकर्माचे गुपित आणि ज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त राहतो, हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे मानवाचे कर्तव्य आहे. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही, तर कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे हा खरा मार्ग आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. हेच कर्माचे कौशल्य आहे जे मनुष्याला संसारातून मुक्त करते.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता न करता, फक्त मनापासून अभ्यास करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. हेच निष्काम कर्म आहे.

श्रीकृष्ण, ज्ञानेश्वर महाराजांच्या शब्दांतून, अर्जुनाला फळाची आसक्ती न ठेवता कर्म करण्याचे रहस्य सांगत आहेत.