←
गुरुवार, 27 मार्च 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 74

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सधर्म । तेचि करीं तूं मनोधर्म । राखूनियां ॥ ७४ ॥

"Therefore, perform the duty that is appropriate for you and righteous, by maintaining mental discipline."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य
Appropriate
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Action or Duty
आचरतां Verb
Acharata
आचरण करताना
While performing
सधर्म Noun
Sadharma
धर्माला धरून असलेले
Righteous duty
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाचा निश्चय
Mental discipline

💡 अर्थ

म्हणून जे तुला योग्य असे कर्म आहे आणि जे धर्माला धरून आहे, तेच तू मनाचा निश्चय करून कर.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला स्वधर्माचे महत्त्व पटवून देत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) कधीही टाळू नये. जे कर्म नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे आणि जे आपल्या कर्तव्याचा भाग आहे, तेच कर्म मनाचा संयम राखून करावे. फळाची आशा न धरता केवळ कर्तव्य भावनेने केलेले कर्म हेच बंधनातून मुक्त करते. मनाचा समतोल राखणे आणि विहित कर्माचे पालन करणे हाच खरा कर्मयोग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात. अभ्यास करणे हे तुमचे 'उचित कर्म' आहे. परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता किंवा आळस न करता, केवळ आपले कर्तव्य म्हणून मन लावून अभ्यास करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनाला दिलेल्या उपदेशाचा विस्तार करताना ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्म करण्याच्या आवश्यकतेवर भर देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 57

तरी अर्जुना हें ऐकें । जेणें अंतःकरण निकें । होय तें कौतुकें । सांगेन तुज ॥

"Therefore, Arjuna, listen; I shall tell you with delight that by which the mind becomes pure."

तरी Conjunction
Tari
तर / म्हणून
Therefore / So
ऐकें Verb
Aike
ऐक
Listen
अंतःकरण Noun
Antahkaran
मन किंवा हृदय
Inner self or mind
निकें Adjective
Nike
शुद्ध किंवा चांगले
Pure or good
कौतुकें Adverb
Kautuke
प्रेमाने किंवा आवडीने
With affection or delight
सांगेन Verb
Sangen
सांगेन
Will tell

💡 अर्थ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला म्हणतात, 'हे अर्जुना, आता मी तुला अशी गोष्ट सांगतो, ज्याने तुझे मन शुद्ध आणि प्रसन्न होईल.'

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णांच्या माध्यमातून साधनेतील चित्तशुद्धीचे महत्त्व स्पष्ट करतात. आत्मज्ञान प्राप्त करण्यासाठी अंतःकरण निर्मळ असणे आवश्यक आहे. श्रीकृष्ण अर्जुनाला आश्वासित करतात की, मी तुला अत्यंत प्रेमाने आणि कौतुकाने असा मार्ग सांगेन ज्याने तुझे मन सर्व विकारांपासून मुक्त होऊन स्वच्छ (निकें) होईल. जेव्हा मन शुद्ध असते, तेव्हाच सत्याचे आकलन होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही नवीन काम किंवा अभ्यास सुरू करण्यापूर्वी मन शांत आणि विचारांनी शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा अभ्यास करताना मन इकडे-तिकडे भरकटू न देता एकाग्र केल्यास यश मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचा उपदेश करण्यापूर्वी त्याचे मन तयार करत आहेत आणि चित्तशुद्धीचे आश्वासन देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 25

जेणे सांडिला देहाभिमानु । जो विसरला मी-तूंपणु । जयासी आत्मबोधु पूर्णु । हाता आला ॥ २५ ॥

"One who has cast off the pride of the body, who has forgotten the distinction of 'I' and 'thou', and into whose hands has come the full knowledge of the Self."

जेणे Pronoun
Jene
ज्याने
By whom
सांडिला Verb
Sandila
त्याग केला / सोडला
Abandoned / Given up
देहाभिमानु Noun
Dehabhimanu
शरीराचा अहंकार
Body-ego
मी-तूंपणु Noun
Mi-tumpanu
द्वैतभाव / भेदभाव
Duality / Sense of 'I' and 'You'
आत्मबोधु Noun
Atmabodhu
आत्मज्ञान
Self-realization
हाता आला Verb
Hata ala
प्राप्त झाला
Attained / Acquired

💡 अर्थ

ज्याने आपल्या शरीराचा अहंकार सोडून दिला आहे, जो 'मी' आणि 'तू' असा भेदभाव विसरला आहे आणि ज्याला आत्मज्ञानाची पूर्ण प्राप्ती झाली आहे, तोच खरा मुक्त पुरुष होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाची लक्षणे सांगतात. जो साधक 'मी हे शरीर आहे' हा देहाभिमान पूर्णपणे त्यागून देतो, त्याच्या मनातील द्वैतभाव (मी आणि तू मधील फरक) नष्ट होतो. जेव्हा मनुष्याला सर्वत्र एकाच आत्मतत्त्वाचा अनुभव येतो, तेव्हा त्याला 'पूर्ण आत्मबोध' प्राप्त झाला असे म्हणतात. असा पुरुष प्रपंचात राहूनही ब्रह्माशी एकरूप झालेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा 'मी' आणि 'माझे' या अहंकारात अडकतो. जर आपण इतरांना स्वतःसारखेच मानले आणि अहंकार कमी केला, तर आपले जीवन अधिक आनंदी होईल. उदाहरणार्थ, एखाद्या कामाचे यश मिळाल्यावर केवळ स्वतःचे मोठेपण न सांगता सर्वांच्या सहभागाचा आदर करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या अध्यायात कर्मसंन्यास आणि कर्मयोग यांचे विवेचन करताना आत्मज्ञानी पुरुषाची स्थिती स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा