←
शुक्रवार, 10 जानेवारी 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 344

जैसा पूर्णत्वें सरिता । सिंधु जाली पांडुसुता । तैसे कामनेसी सर्वथा । ठावो नाही ॥

"As the river, in its fullness, becomes the ocean, O son of Pandu, so there is no place at all for desire in the wise."

जैसा Adverb
Jaisa
ज्याप्रमाणे
Just as
पूर्णत्वें Adverb
Purnatve
पूर्णपणे
Completely
सरिता Noun
Sarita
नदी
River
सिंधु Noun
Sindhu
समुद्र
Ocean
कामनेसी Noun
Kamanesi
इच्छेला / वासनेला
To desire
ठावो Noun
Thavo
जागा / स्थान
Place

💡 अर्थ

जैसे नदियाँ समुद्र में मिलकर समुद्र ही बन जाती हैं, वैसे ही ज्ञानी पुरुष के मन में कामनाओं के लिए कोई स्थान नहीं बचता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञ पुरुषाच्या मानसिक स्थितीचे वर्णन करतात. ज्याप्रमाणे अनेक नद्या सर्व बाजूंनी येऊन समुद्राला मिळतात, पण समुद्र आपली मर्यादा सोडत नाही आणि त्या नद्यांचे अस्तित्व स्वतःत सामावून घेतो, तसेच आत्मज्ञानी पुरुषाचे असते. त्याच्या अंतकरणात सर्व विषय आणि इच्छा येतात, पण त्या त्याच्या शांतीचा भंग करू शकत नाहीत. तो स्वतःच पूर्णत्वाचा अनुभव घेत असल्यामुळे त्याच्या मनात वेगळी कामना निर्माण व्हायला जागाच उरत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण आपल्या ध्येयावर पूर्ण लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा बाह्य प्रलोभने आपल्याला विचलित करू शकत नाहीत. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी अभ्यास करताना मोबाईल किंवा खेळाचे आकर्षण बाजूला सारून अभ्यासात मग्न होणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ पुरुषाच्या मनाची अवस्था कशी असते, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज समुद्राचे उदाहरण देऊन स्पष्ट करतात की त्याच्या मनात वासनांना थारा नसतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 202

जैसा गगनीं सूर्यु एकु । परी जळीं दिसे अनेकु । तैसा आत्मा हा अलोकु । देहीं दिसे ॥

"As the sun is one in the sky, yet appears manifold in water, so does the unique Soul appear in various bodies."

जैसा Adverb
Jaisa
जसा
Just as
गगनीं Noun
Gagani
आकाशात
In the sky
सूर्यु Noun
Suryu
सूर्य
Sun
अनेकु Adjective
Aneku
अनेक
Many
आत्मा Noun
Atma
आत्मा
Soul
अलोकु Adjective
Aloku
अद्वितीय/अदृश्य
Unique/Invisible
देहीं Noun
Dehi
शरीरात
In the body

💡 अर्थ

जैसे आकाश में सूर्य एक ही है, पर जल में वह अनेक दिखाई देता है, वैसे ही यह आत्मा एक होने पर भी विभिन्न शरीरों में अलग-अलग प्रतीत होता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अद्वैत स्वरूप स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे आकाशामध्ये सूर्य एकच असतो, परंतु पृथ्वीवरील विविध जलपात्रांमध्ये त्याचे प्रतिबिंब पडल्यामुळे तो अनेक असल्याचा भास होतो, त्याचप्रमाणे परमात्मा किंवा आत्मा हा तत्वतः एकच आहे. मात्र, अज्ञानामुळे किंवा देहबुद्धीमुळे तो प्रत्येक शरीरात वेगवेगळा भासतो. पात्रातील पाणी हलले तरी सूर्याला काही होत नाही, तसेच देहाच्या सुख-दुःखाचा आत्म्यावर परिणाम होत नाही. हा आत्मा 'अलोकु' म्हणजे इंद्रियांना न दिसणारा पण सर्वव्यापी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण सर्वांशी प्रेमाने वागले पाहिजे, कारण सर्वांच्या शरीरात एकच आत्मा वास करतो. उदाहरण: जसे शाळेत सर्व मुले वेगळी दिसली तरी सर्वांची शिकण्याची ओढ एकच असते, तसेच सर्वांमधील ईश्वरी अंश एकच आहे हे ओळखावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे स्वरूप सांगत आहेत आणि ज्ञानेश्वर महाराज तो आत्मा एक असूनही अनेक कसा वाटतो हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 125

तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर । असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥

म्हणोनि तूं पां धनुर्धरा । या कर्मातें न संडवे सर्वथा । परी फळाची आशा सांडूनि । अनुष्ठिजे ॥

"Therefore, O Dhanurdhara, do not ever abandon action; but perform it having renounced the hope for its fruit."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना
O Archer (Arjuna)
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माचा / कर्माला
to the action
संडवे Verb
Sandave
त्याग करावा / सोडावे
should abandon
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कधीही
completely / at all
आशा Noun
Aasha
अपेक्षा / इच्छा
desire / hope
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरण करावे
should perform / practice

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम कर्मों का त्याग कभी न करो; बल्कि फल की आशा छोड़कर अपना कर्तव्य निभाओ।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे निष्काम कर्मयोगाचे मर्म स्पष्ट करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, कर्म करणे हे मानवाचे कर्तव्य आहे आणि ते टाळता येत नाही. कर्माचा त्याग केल्याने मोक्ष मिळत नाही, तर कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडल्याने मनुष्य बंधनातून मुक्त होतो. जेव्हा आपण 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि 'मला हे फळ मिळावे' ही इच्छा बाजूला ठेवून कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला ईश्वराकडे घेऊन जाते. हेच खरे कर्मयोग आचरण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची किंवा गुणांची सतत चिंता न करता, केवळ मनापासून अभ्यास करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. हेच फळाची आशा सोडून कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला फळाची आसक्ती न धरता कर्तव्य पार पाडण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा