🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला युद्धाचे आध्यात्मिक आणि व्यावहारिक महत्त्व पटवून देत आहेत. ते म्हणतात की, हे धर्मयुद्ध म्हणजे केवळ रक्ताचा खेळ नाही, तर ते एक कर्तव्य (स्वधर्म) आहे. जेव्हा एखादे धर्मयुद्ध स्वतःहून चालून येते, तेव्हा ते क्षत्रियासाठी मोक्षाचे किंवा स्वर्गाचे दार उघडण्यासारखे असते. अशा संधीमुळे क्षत्रियाला आपले शौर्य आणि धर्म दोन्ही सिद्ध करता येतात. हे त्याच्या भाग्याचे लक्षण आहे, कारण अशा संधी वारंवार मिळत नाहीत.

आपल्या आयुष्यात जेव्हा कठीण आव्हाने किंवा कर्तव्ये समोर येतात, तेव्हा त्यांना संकट न मानता प्रगतीची संधी मानून सामोरे जावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेला भीती न मानता स्वतःची बुद्धिमत्ता सिद्ध करण्याची संधी मानले पाहिजे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की, हे युद्ध म्हणजे क्षत्रियासाठी भाग्याची गोष्ट असून ती स्वर्गाचे द्वार उघडण्यासारखी आहे.

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, हे अर्जुना, तू मोह आणि अज्ञानामुळे स्वतःच्या मनाची फसवणूक करत आहेस. युद्धाच्या प्रसंगी अशा प्रकारे शोक करणे तुला शोभत नाही. मनातील सर्व संभ्रम आणि चिंता बाजूला सारून, क्षत्रिय धर्माचे पालन करण्यासाठी तू तुझे धनुष्य उचल आणि युद्धासाठी सज्ज हो.

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण कामाला घाबरतो, तेव्हा विचार करत न बसता प्रत्यक्ष कृती करणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या भीतीने रडत बसण्यापेक्षा पुस्तक हातात घेऊन अभ्यासाला सुरुवात करणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मानसिक संभ्रम सोडून युद्धासाठी तयार होण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते सांगतात की, मनुष्याने केवळ कर्म करू नये, तर ते 'उचित' (परिस्थितीनुसार योग्य) आणि 'विहित' (शास्त्राने किंवा धर्माने नेमून दिलेले) असावे. हे कर्म करताना मनात ओझे न बाळगता ते 'सप्रेम' म्हणजे अत्यंत आवडीने आणि आनंदाने करावे. तसेच, ते 'यथाविधी' म्हणजे शास्त्रोक्त पद्धतीने किंवा योग्य शिस्तीने पार पाडावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य प्रेमाने आणि अचूकतेने करतो, तेव्हा ते कर्म बंधकारक न ठरता मोक्षदायक ठरते.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते केवळ उरकून टाकण्यासाठी न करता, ते काम पूर्ण निष्ठेने आणि योग्य पद्धतीने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता विषयाच्या आवडीने आणि एकाग्रतेने करावा.

भगवद्गीतेतील कर्मयोगाचे विवेचन करताना ज्ञानेश्वर महाराज योग्य कर्माचे स्वरूप आणि ते करण्याची पद्धत स्पष्ट करत आहेत.