←
बुधवार, 08 जानेवारी 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 65

प्रसन्नता लाभे जेथें । दुःख तरी उरे केथें । जैसें गंगेच्या ओघें । मिळती ओढे ॥

"Where tranquility is attained, where can sorrow remain? Just as small streams merge into the flow of the Ganges."

प्रसन्नता Noun
Prasannata
आनंद किंवा चित्ताची शांत अवस्था
Tranquility or happiness
लाभे Verb
Labhe
मिळते किंवा प्राप्त होते
Is obtained
केथें Adverb
Kethe
कोठे
Where
ओघें Noun
Oghe
प्रवाहामध्ये
In the flow
ओढे Noun
Odhe
लहान पाण्याचे प्रवाह
Small streams

💡 अर्थ

जेथे मनाला प्रसन्नता मिळते, तिथे दुःख शिल्लक राहत नाही. ज्याप्रमाणे गंगेच्या प्रवाहात लहान ओढे मिळून जातात आणि गंगेचेच रूप घेतात, तसेच सर्व दुःखे प्रसन्नतेत विरून जातात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मनाच्या प्रसन्नतेचे महत्त्व सांगतात. जेव्हा माणसाचे मन आत्मस्वरूपाच्या आनंदाने किंवा ईश्वरी कृपेने प्रसन्न होते, तेव्हा जगातील सर्व दुःखे नाहीशी होतात. गंगेचा प्रवाह जसा विशाल आणि पवित्र असतो, त्यात मिळणारे गढूळ ओढेही गंगेसारखेच पवित्र होतात. त्याचप्रमाणे, प्रसन्न चित्त सर्व कष्टांना आणि दुःखांना आपल्यात सामावून घेऊन त्यांना आनंदाचे रूप देते. ही प्रसन्नता म्हणजे केवळ बाह्य सुख नव्हे, तर अंतरीची शांती आहे जी सर्व द्वैत आणि क्लेश मिटवून टाकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो, तेव्हा मन शांत आणि प्रसन्न ठेवण्याचा प्रयत्न केल्यास दुःखाची तीव्रता कमी होते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत अपयश आले तरी खचून न जाता 'पुढच्या वेळी नक्की जमेल' असा सकारात्मक विचार (प्रसन्नता) ठेवल्यास निराशेचे दुःख दूर होते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना, मनाची प्रसन्नता प्राप्त झाल्यावर दुःखाचा नाश कसा होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 239

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | सांडूनि हा अहंकारु | करीं वेगीं स्वीकारु | स्वधर्माचा || २३९ ||

"Therefore, O Archer, casting aside this ego, quickly embrace your own duty."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून / सोडून
Abandoning / Giving up
अहंकारु Noun
Ahankaru
गर्व / मीपणा
Ego / Pride
स्वधर्माचा Noun
Swadharmacha
स्वतःच्या कर्तव्याचा
Of one's own duty
स्वीकारु Noun
Sweekaru
स्वीकार / अंगीकार
Acceptance

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू या अहंकाराचा त्याग कर आणि आपल्या स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन करण्यास त्वरित सुरुवात कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला अत्यंत महत्त्वाचा उपदेश करतात. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही, तर कर्मामागील 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडणे महत्त्वाचे आहे. जोपर्यंत मनुष्याला आपल्या कर्तृत्वाचा गर्व असतो, तोपर्यंत तो कर्माच्या बंधनात अडकलेला असतो. जेव्हा अर्जुन आपला अहंकार सोडून देईल, तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने 'स्वधर्म' म्हणजे त्याचे विहित कर्तव्य (युद्ध करणे) पार पाडू शकेल. स्वधर्म हा नैसर्गिक असतो आणि तो निष्ठेने पाळणे हीच खरी भक्ती आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'हे मीच केले' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य समजून पूर्ण निष्ठेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने 'मीच टीमला जिंकवले' असा अहंकार न ठेवता, खेळणे हे आपले कर्तव्य मानून खेळावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला अहंकाराचा त्याग करून स्वधर्माचे आचरण करण्याचा उपदेश करत आहेत, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 67

म्हणौनि कर्माचिया स्थिती । जे अकर्मता पाहाती । तेचि पूर्ण जाणती । योगयुक्त ॥ ६७ ॥

म्हणून कर्माच्या ठिकाणी जे अकर्म पाहतात, तेच पूर्ण ज्ञानी आणि योगयुक्त आहेत.

"Therefore, those who see inaction in action are the ones who truly understand and are established in Yoga."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
therefore
कर्माचिया Noun
Karmachiya
कर्माच्या
of action
स्थिती Noun
Sthiti
अवस्थेत
state or condition
अकर्मता Noun
Akarmata
कर्माचा अभाव किंवा निष्कामता
inaction or selfless action
पाहाती Verb
Pahati
पाहतात
observe or see
जाणती Verb
Janati
जाणतात किंवा ओळखतात
know or understand
योगयुक्त Adjective
Yogayukta
योगाशी जोडलेला
united in Yoga

💡 अर्थ

म्हणून जे लोक कर्म करत असतानाही त्यात स्वतःचा कर्तेपणा मानत नाहीत, तेच खरे ज्ञानी आणि योगाशी जोडलेले असतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे कर्मातील अकर्माचे रहस्य उलगडतात. जेव्हा एखादा मनुष्य कर्म करतो, पण त्या कर्माच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही किंवा 'मी हे केले' असा अहंकार बाळगत नाही, तेव्हा ते कर्म असूनही अकर्म ठरते. अशा व्यक्तीलाच 'योगयुक्त' किंवा पूर्ण ज्ञानी म्हटले जाते. हे आत्मज्ञानाचे लक्षण आहे की बाह्यतः क्रिया घडत असतानाही अंतर्यामी अलिप्तता असणे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे करतोय' असा गर्व न करता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, एखादा समाजसेवक प्रसिद्धीची हाव न धरता सेवा करतो, तेव्हा त्याचे कर्म त्याला बंधनात टाकत नाही.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत, जिथे कर्मात अकर्म पाहण्याची दृष्टी महत्त्वाची आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा