←
बुधवार, 18 डिसेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 169

म्हणौनि स्वधर्मु जो आपुला । तोचि अनुष्ठावा भला । जरी कठीण जाहला । तरी तोचि ॥ १६९ ॥

"Therefore, follow your own duty; it is the right thing to do, even if it is difficult."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
अनुष्ठावा Verb
Anushthava
आचरण करावे
Should be practiced
भला Adjective
Bhala
चांगला किंवा योग्य
Good or proper
कठीण Adjective
Kathin
अवघड
Difficult
जाहला Verb
Jahala
झाला किंवा असला
Became or is

💡 अर्थ

म्हणून आपला जो स्वधर्म (कर्तव्य) आहे, तोच पाळणे चांगले आहे. तो जरी करायला कठीण वाटला, तरी तोच करावा.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, प्रत्येक व्यक्तीने आपल्या प्रकृतीला आणि अधिकारानुसार प्राप्त झालेल्या कर्तव्याचे (स्वधर्माचे) पालन करणे श्रेयस्कर आहे. दुसऱ्याचे कर्तव्य कितीही सोपे किंवा आकर्षक वाटले तरी ते स्वीकारू नये. स्वधर्माचे आचरण करताना जरी कष्ट झाले किंवा तो मार्ग कठीण वाटला, तरी त्यातच मनुष्याचे कल्याण असते. परधर्माचे अनुकरण करणे हे भीतीदायक आणि विघातक असते, कारण ते आपल्या मूळ स्वभावाशी जुळणारे नसते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या विद्यार्थ्याला गणिताचा अभ्यास कठीण वाटत असेल आणि चित्रकला सोपी वाटत असेल, तरी परीक्षेसाठी त्याने गणिताचा अभ्यास करणे हे त्याचे कर्तव्य (स्वधर्म) आहे. सोप्या गोष्टीकडे वळून कर्तव्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला स्वधर्माचे महत्त्व पटवून देताना ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून मार्गदर्शन करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 80

बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् । स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥

म्हणोनि बाह्य विषय सांडूनि । जो अंतरीं स्थिर होऊनि । आत्मसुखाचा अनुभव घेउनि । डोलत असे ॥

"Therefore, leaving aside external objects, he who becomes steady within and experiences the bliss of the self, sways in joy."

बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरील
External
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग
Sense objects
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून
Having abandoned
अंतरीं Noun
Antari
हृदयात किंवा मनात
Within or inside
स्थिर Adjective
Sthira
अढळ किंवा शांत
Steady or stable
अनुभव Noun
Anubhav
प्रचिती
Experience

💡 अर्थ

म्हणून जो बाहेरील विषयांचा (भोगांचा) त्याग करून, आपल्या अंतःकरणात स्थिर होतो आणि आत्मसुखाचा अनुभव घेऊन आनंदात डोलतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जो साधक बाह्य जगातील क्षणभंगुर सुखांचा मोह सोडतो आणि आपले चित्त अंतर्मुख करतो, त्याला खऱ्या शाश्वत आनंदाची प्राप्ती होते. इंद्रियांचे विषय हे तात्पुरते सुख देतात, पण आत्मसुख हे अक्षय असते. जेव्हा मन बाह्य जगातून निवृत्त होऊन आत्मस्वरूपात विलीन होते, तेव्हा साधक परमानंदात मग्न होतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ बाह्य त्याग नसून अंतरीक समृद्धी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण सतत मोबाईल, टीव्ही किंवा इतरांच्या मतांमध्ये सुख शोधतो. त्याऐवजी दिवसातून १० मिनिटे शांत बसून स्वतःच्या श्वासावर लक्ष केंद्रित केल्यास आपल्याला मानसिक शांती मिळते, जे बाह्य सुखापेक्षा श्रेष्ठ आहे.

📌 संदर्भ

बाह्य विषयांचा त्याग करून अंतरात्म्यात सुख शोधणाऱ्या साधकाच्या स्थितीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 107

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं होती थितय । आपणपां ॥ १०७ ॥

"Therefore, leaving aside these external objects, those who undoubtedly become steady within themselves."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bāhya
बाहेरचे
External
विषय Noun
Viṣaya
इंद्रियांचे भोग
Sense objects
सांडूनि Verb
Sāṇḍūni
त्याग करून
Having abandoned
निःसंशय Adverb
Niḥsanśaya
शंकेशिवाय
Undoubtedly
थितय Adjective
Thitaya
स्थिर
Steady

💡 अर्थ

म्हणून जे लोक बाहेरचे विषय (इंद्रियांचे भोग) सोडून, मनात कोणतीही शंका न ठेवता आपल्या स्वतःच्या अंतरात्म्यात स्थिर होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अंतर्मुख होण्याचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो साधक बाह्य जगातील क्षणभंगुर विषयांचा आणि भोगांचा त्याग करतो, तोच खऱ्या अर्थाने आत्मस्वरूपात स्थिर होऊ शकतो. इंद्रिये जेव्हा बाहेरच्या विषयांकडे धावतात, तेव्हा मन अशांत होते. परंतु, जेव्हा बुद्धीने या विषयांचे फोलपण ओळखून मनुष्य अंतरी वळतो, तेव्हा त्याला स्वतःमध्येच शाश्वत शांती आणि स्थिरता प्राप्त होते. ही अवस्था प्राप्त करण्यासाठी मनातील संशयाचा पूर्णपणे नाश होणे आवश्यक असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण सतत मोबाईल, टीव्ही किंवा इतरांच्या कामात लक्ष देतो. या ओवीनुसार, दिवसातून किमान १० मिनिटे शांत बसून बाह्य जगाचा विचार सोडून स्वतःच्या श्वासावर किंवा विचारांवर लक्ष केंद्रित केल्यास मानसिक ताण कमी होतो आणि एकाग्रता वाढते.

📌 संदर्भ

बाह्य विषयांचा त्याग करून अंतरात्म्यात कसे स्थिर व्हावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा