←
सोमवार, 02 डिसेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 25

म्हणौनि कर्म न संडावें । तेंचि युक्तीनें करावें । तरीच मोक्ष पावावें । सवडीनें ॥

म्हणून कर्म सोडू नये, तेच युक्तीने करावे; तरच सवडीने (सहजपणे) मोक्ष प्राप्त होतो.

"Therefore, do not abandon action; perform it with skill. Only then will you attain liberation in due course."

म्हणौनि Conjunction
mhaṇauṇi
म्हणून
therefore
कर्म Noun
karma
कार्य किंवा कर्तव्य
action or duty
संडावें Verb
saṇḍāvē
सोडावे किंवा त्याग करावा
to abandon or leave
युक्तीनें Noun
yuktinē
कौशल्याने किंवा योग्य पद्धतीने
with skill or technique
मोक्ष Noun
mōkṣa
मुक्ती
liberation
सवडीनें Adverb
savaḍīnē
सहजपणे किंवा योग्य वेळी
in due course or easily

💡 अर्थ

इसलिए कर्म का त्याग नहीं करना चाहिए, बल्कि उसे कुशलता के साथ करना चाहिए। ऐसा करने से ही मनुष्य को सहजता से मोक्ष की प्राप्ति होती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे मानवी जीवनात अटळ आहे. कर्माचा त्याग करणे हा दुःखावरचा उपाय नाही. त्याऐवजी, कर्म करण्याची 'युक्ती' किंवा कौशल्य आत्मसात केले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि योग्य पद्धतीने आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला बंधनात न टाकता मोक्षाकडे घेऊन जाते. कर्मातच कुशलता शोधणे हा खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर एखाद्या विद्यार्थ्याला गणिताचा कंटाळा येत असेल, तर त्याने गणित सोडवणे सोडू नये. त्याऐवजी, त्याने ते विषय समजून घेण्याची नवी पद्धत (युक्ती) शोधली पाहिजे. अशाने त्याला विषयाची गोडी लागेल आणि यशही मिळेल.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायात, संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला कर्मयोगाचा मार्ग समजावून सांगताना स्पष्ट करतात की कर्तव्यापासून पळून जाणे योग्य नाही.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 157

यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् । नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥

जो सर्वत्र स्नेहशून्य । जया न पालटे चैतन्य । शुभाशुभीं समान । हर्षशोक न धरी ॥

"He who is everywhere without attachment, whose consciousness does not waver, who remains same in good and bad, and holds neither joy nor grief."

जो Pronoun
Jo
जो
Who
सर्वत्र Adverb
Sarvatra
सगळीकडे
Everywhere
स्नेहशून्य Adjective
Snehashunya
आसक्ती नसलेला
Without attachment
चैतन्य Noun
Chaitanya
जाणीव किंवा मन
Consciousness
शुभाशुभीं Noun
Shubhashubhim
चांगल्या आणि वाईट गोष्टींत
In good and bad
हर्षशोक Noun
Harshashoka
आनंद आणि दुःख
Joy and sorrow

💡 अर्थ

जो हर जगह आसक्ति से रहित है, जिसका चैतन्य बदलता नहीं है, और जो शुभ या अशुभ प्राप्त होने पर न प्रसन्न होता है और न द्वेष करता है, उसकी बुद्धि स्थिर है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीचे) लक्षण सांगत आहेत. जो पुरुष सर्व विषयांच्या ठिकाणी ममत्वरहित असतो, ज्याच्या अंतःकरणात बाह्य परिस्थितीमुळे कधीही विकार निर्माण होत नाहीत, ज्याला एखादी चांगली गोष्ट प्राप्त झाल्यावर अतिशय आनंद होत नाही आणि वाईट गोष्ट घडल्यावर जो त्याचा द्वेष करत नाही, त्याची बुद्धी आत्मस्वरूपात पूर्णपणे स्थिर झाली आहे असे समजावे. तो जगातील द्वंद्वांच्या पलीकडे गेलेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात अनेक चढ-उतार येतात. जेव्हा आपल्याला परीक्षेत चांगले गुण मिळतात किंवा नोकरीत बढती मिळते, तेव्हा हुरळून न जाता आणि जेव्हा एखादे नुकसान होते तेव्हा खचून न जाता शांत राहणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उपयोजन आहे. उदाहरणार्थ, खेळात हार झाली तरी समोरच्या खेळाडूचे कौतुक करणे आणि स्वतःच्या चुकांतून शिकणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 29

जेथ संकल्पाचां पायीं । आशेची पाऊलवाट नाहीं । तेथ मन हें पाहीं । स्थिरावलें ॥ २९ ॥

जेथ संकल्पाच्या पायी, आशेची पाऊलवाट नाही, तेथे हे मन स्थिर झाले आहे असे समज.

"Where at the feet of resolution, there is no trail of hope; behold, there the mind has attained stability."

संकल्पाचां Noun
Sankalpacham
निश्चयाच्या किंवा विचाराच्या
of resolution or thought
आशेची Noun
Ashechi
इच्छेची किंवा अपेक्षेची
of hope or desire
पाऊलवाट Noun
Paulvat
छोटा रस्ता किंवा मार्ग
footpath or trail
स्थिरावलें Verb
Sthiravale
शांत झाले किंवा स्थिर झाले
became steady or stabilized
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा समजून घे
behold or understand

💡 अर्थ

जहाँ संकल्प के साथ आशा (इच्छा) का कोई मार्ग नहीं होता, वहाँ मन पूर्णतः स्थिर हो जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मनाच्या स्थिरतेचे अत्यंत सूक्ष्म वर्णन करतात. सामान्यतः जेव्हा आपण एखादा संकल्प करतो, तेव्हा त्यामागे फळाची किंवा यशाची 'आशा' असते. ही आशाच मनाला चंचल बनवते आणि भविष्यात गुंतवून ठेवते. ज्ञानेश्वर माऊली म्हणतात की, ज्या स्थितीत संकल्पाच्या मुळाशी कोणतीही भौतिक किंवा फळाची आशा उरत नाही, तिथे मनाची धावपळ थांबते. जेव्हा 'अपेक्षा' संपते, तेव्हाच मन खऱ्या अर्थाने आत्मस्वरूपात स्थिर होते. हेच योग्याचे आणि स्थितप्रज्ञाचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना केवळ फळाची चिंता न करता, कामावर लक्ष केंद्रित केल्यास मन शांत राहते. उदाहरण: परीक्षेचा अभ्यास करताना 'मला किती मार्क मिळतील' या आशेपेक्षा 'मला विषय समजून घ्यायचा आहे' या वृत्तीने अभ्यास केल्यास एकाग्रता वाढते.

📌 संदर्भ

मनाची स्थिरता आणि आशेचा त्याग यावर भाष्य करताना माऊली योग्याची अवस्था सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा