←
रविवार, 01 डिसेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 4

जेथ अभिनव वाग्विलास । जेथ चातुर्याचा सौरस । जेथ प्रमेयाचा सुवास । प्रगटला असे ॥ ४ ॥

"Where there is a novel eloquence, where there is the essence of cleverness, and where the fragrance of spiritual theorems has manifested."

अभिनव Adjective
Abhinav
अत्यंत नवीन
Innovative/New
वाग्विलास Noun
Vagvilas
शब्दांचे सौंदर्य/वक्तृत्व
Eloquence/Play of words
चातुर्याचा Noun
Chaturyacha
बुद्धिमत्तेचा
Of intelligence
सौरस Noun
Sauras
गोडवा किंवा रस
Sweetness/Essence
प्रमेयाचा Noun
Prameyacha
सिद्धांताचा
Of spiritual truths
सुवास Noun
Suvas
सुगंध
Fragrance
प्रगटला Verb
Pragatla
व्यक्त झाला
Manifested

💡 अर्थ

जिथे नवीन शब्दांची शोभा आहे, जिथे बुद्धिमत्तेचा गोडवा आहे आणि जिथे सिद्धांतांचा सुगंध दरवळत आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानेश्वरी ग्रंथाच्या आणि मराठी भाषेच्या सौंदर्याचे वर्णन करत आहेत. 'अभिनव वाग्विलास' म्हणजे शब्दांचा असा वापर जो अत्यंत नवीन आणि मोहक आहे. 'चातुर्याचा सौरस' म्हणजे यात केवळ कोरडे ज्ञान नसून बुद्धिमत्तेचा गोडवा किंवा रस आहे. 'प्रमेयाचा सुवास' म्हणजे आध्यात्मिक सिद्धांतांचा सुगंध या ग्रंथातून सर्वत्र पसरत आहे. थोडक्यात, हा ग्रंथ बुद्धीला आणि मनाला आनंद देणारा ज्ञानाचा स्रोत आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण जेव्हा कोणतेही काम करतो, तेव्हा त्यात केवळ कौशल्य नसावे, तर त्यात नाविन्य आणि गोडवा असावा. उदाहरणार्थ, संवाद साधताना केवळ माहिती न देता ती समोरच्याला पटेल अशा गोड भाषेत सांगावी.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज ग्रंथाच्या सुरुवातीला आध्यात्मिक ज्ञानाच्या आणि भाषेच्या समृद्धीचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 316

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे या चित्ता । न संडीं गा पंडुसुता । स्वधर्मु आपुला ॥ ३१६ ॥

"Therefore, do not let your mind be deluded now; O son of Pandu, do not forsake your own duty."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
फसवणे / भुलवणे
To delude or deceive
चित्ता Noun
Chitta
मनाला
To the mind
संडीं Verb
Sandi
सोडणे / त्याग करणे
To abandon or leave
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता तुझ्या मनाला फसवू नकोस आणि आपला स्वधर्म (कर्तव्य) सोडू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, मोह किंवा भीतीमुळे कर्तव्यापासून पळ काढणे म्हणजे स्वतःच्या मनाची फसवणूक करणे होय. संकटाच्या वेळी मन विचलित होणे स्वाभाविक आहे, परंतु अशा वेळी आपल्या मूळ कर्तव्याचा (स्वधर्माचा) त्याग करणे अयोग्य आहे. अर्जुनासाठी क्षत्रिय धर्म पाळणे हेच त्याचे परम कर्तव्य आहे, असे श्रीकृष्ण त्याला बजावून सांगत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कठीण प्रसंगात घाबरून किंवा आळसामुळे आपले काम सोडून देऊ नये. उदाहरण: परीक्षेचा अभ्यास कठीण वाटला तरी तो सोडून न देता धैर्याने पूर्ण करावा.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे मन विचलित होऊ न देता आपल्या कर्तव्यावर ठाम राहण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 234

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः । न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥

हा शस्त्रें न तुटे । पावकें न जळे । हा जळें न विटे । शोषू न शके ॥ २३४ ॥

"This [Soul] is not broken by weapons, not burnt by fire, not dissolved by water, and cannot be dried [by wind]."

शस्त्रें Noun
shastren
शस्त्राने
by weapons
पावकें Noun
pavaken
अग्नीने
by fire
जळे Verb
jale
जळतो
burns
विटे Verb
vite
भिजतो किंवा खराब होतो
decays or dissolves
शोषू Verb
shoshu
सुकवणे
to dry up

💡 अर्थ

हा आत्मा शस्त्राने तोडला जाऊ शकत नाही, अग्नीने जळत नाही, पाण्याने ओला होत नाही (विरघळत नाही) आणि वारा त्याला सुकवू शकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे आत्म्याचे अविनाशित्व आणि निर्विकारत्व स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, भौतिक जगातील कोणतीही शक्ती आत्म्याला नष्ट करू शकत नाही. शस्त्रे केवळ जड वस्तूंना किंवा शरीराला छेद देऊ शकतात, पण आत्मा हा सूक्ष्म आणि अभेद्य असल्याने त्याला शस्त्रे स्पर्शही करू शकत नाहीत. अग्नी ज्याप्रमाणे लाकूड जाळतो, तसा तो आत्म्याला जाळू शकत नाही कारण आत्मा स्वतःच तेजोरूप आहे. पाणी त्याला भिजवून खराब करू शकत नाही आणि वारा त्याला शोषून घेऊ शकत नाही. थोडक्यात, आत्मा हा निसर्गाच्या पाचही तत्त्वांच्या पलीकडचा आणि शाश्वत आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मृत्यूची किंवा मोठ्या नुकसानीची भीती वाटते, तेव्हा हे ज्ञान आपल्याला धीर देते. उदाहरणार्थ, एखादी प्रिय वस्तू हरवली किंवा शरीराला आजार झाला, तरी आपले मूळ अस्तित्व (आत्मा) सुरक्षित आहे, हे समजल्यास मानसिक शांती मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा मोह दूर करण्यासाठी त्याला आत्म्याचे अमरत्व आणि तो कसा अविनाशी आहे, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा