←
शनिवार, 09 नोव्हेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 60

तंव तो भीष्म महाबळी । कडाडिला सिंहनादें काळीं । मग शंखु पूरिला प्रबळीं । तो गाजला गगनीं ॥ ६० ॥

"Then the mighty Bhishma roared like a lion and blew his powerful conch shell, which resounded through the heavens."

भीष्म Noun
Bhishma
भीष्म पितामह
Bhishma Pitamaha
महाबळी Adjective
Mahabali
अत्यंत बलवान
Very powerful
सिंहनादें Noun
Simhanade
सिंहाच्या गर्जनेप्रमाणे
Like a lion's roar
शंखु Noun
Shankhu
शंख
Conch shell
पूरिला Verb
Purila
फुंकला
Blew
गगनीं Noun
Gagani
आकाशात
In the sky

💡 अर्थ

तब महाबली भीष्म ने सिंह के समान गर्जना की और अपना शंख जोर से बजाया, जिसकी ध्वनि पूरे आकाश में गूंज उठी।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या पहिल्या अध्यायातील ही ओवी कुरुक्षेत्रावरील युद्धाच्या प्रत्यक्ष प्रारंभाचे वर्णन करते. जेव्हा कौरव सैन्यामध्ये उत्साह निर्माण करण्याची गरज होती, तेव्हा सेनापती भीष्म पितामहाने अत्यंत पराक्रमाने सिंहासारखी गर्जना केली. त्यानंतर त्यांनी आपला दिव्य शंख इतक्या जोरात फुंकला की त्याचा प्रचंड आवाज आकाशात सर्वत्र पसरला. संत ज्ञानेश्वर महाराज यातून भीष्मांचे सामर्थ्य आणि युद्धाची भीषणता स्पष्ट करतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखादे मोठे कार्य सुरू करतो, तेव्हा आत्मविश्वास आणि धैर्याने त्याची घोषणा करणे आवश्यक असते. उदाहरण: नवीन व्यवसाय किंवा कठीण परीक्षेला सामोरे जाताना मनात भीती न बाळगता आत्मविश्वासाने सुरुवात करणे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावरील युद्धाच्या आरंभी भीष्म पितामहाने शंख फुंकून युद्धाची घोषणा केली, त्या प्रसंगाचे हे वर्णन आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 67

ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः। लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा॥

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं फळालागीं न सुझती। जैसा कर्दमु न लिंपती। पद्मपत्रां॥

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not seek the fruit; just as mud does not cling to the lotus leaves."

कर्दमु Noun
Kardamu
चिखल
Mud
लिंपती Verb
Limpati
माखणे किंवा चिकटणे
To smear or stick
पद्मपत्रां Noun
Padmapatran
कमळाचे पान
Lotus leaf
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
फळालागीं Noun
Phalalagi
फळासाठी
For the fruit/result

💡 अर्थ

जैसे कमल का पत्ता कीचड़ में रहकर भी उससे लिप्त नहीं होता, वैसे ही ज्ञानी पुरुष कर्म करते हुए भी उसके फल से आसक्त नहीं होता।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म उलगडून दाखवतात. ते म्हणतात की, एखादा साधक जेव्हा आपली सर्व कर्मे ईश्वराला अर्पण करतो आणि फळाची आसक्ती सोडतो, तेव्हा त्याला कर्माचे बंधन लागत नाही. कमळाचे पान पाण्यातच जन्माला येते आणि पाण्यातच राहते, तरीही पाणी त्याला स्पर्श करू शकत नाही; तसेच संसारात राहूनही जो कर्माच्या फळापासून अलिप्त राहतो, तोच खरा मुक्त पुरुष होय. हे कर्माचे अलिप्तपण आत्मज्ञानामुळे प्राप्त होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना, उदा. अभ्यास करताना, केवळ 'उत्तम समजून घेणे' यावर लक्ष द्यावे. 'मला किती मार्क मिळतील' या चिंतेत न पडता काम केल्यास कामाचा दर्जा सुधारतो आणि मानसिक शांती मिळते.

📌 संदर्भ

संसारात राहूनही कर्माच्या बंधनातून कसे मुक्त राहावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 100

म्हणोनि कर्माचेनि आधारें । जे जे कांहीं आचरे । तें तें अकर्मचि साचोकारें । होय तया ॥ १०० ॥

"Therefore, whatever he performs based on action, all that truly becomes non-action for him."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
आचरे Verb
Ācarē
आचरण करतो
Performs
अकर्म Noun
Akarma
कर्माच्या बंधनाशिवाय
Non-action/Free from bondage
साचोकारें Adverb
Sācōkārē
खरोखर
Truly/Certainly
तया Pronoun
Tayā
त्याला
To him

💡 अर्थ

इसलिए, वह शरीर के माध्यम से जो कुछ भी कर्म करता है, वे सभी वास्तव में उसके लिए 'अकर्म' (बंधनमुक्त कर्म) हो जाते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, असा पुरुष देहाने कर्मे करत असतानाही त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे भाजलेले बी पुन्हा उगवू शकत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानयुक्त बुद्धीने केलेले कर्म फळ देण्यास किंवा बंधनास कारणीभूत ठरत नाही. त्याची सर्व शारीरिक हालचाल ही केवळ लोकसंग्रहासाठी असते, पण ती कर्माच्या श्रेणीत येत नाही कारण त्यात आसक्ती नसते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य म्हणून केल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना केवळ गुणांसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी केल्यास त्यांना अभ्यासाचा कंटाळा येत नाही.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुषाची कर्मे त्याला कशी बाधत नाहीत, याचे वर्णन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा