🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो साधक बाह्य जगातील इंद्रियविषयांचा (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) मोह पूर्णपणे सोडून देतो आणि ज्याच्या मनात कसलीही शंका उरत नाही, तो आपल्या अंतरात्म्याशी एकरूप होतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ शरीराने नव्हे, तर मनानेही परमात्म्याशी तन्मय होणे होय. जेव्हा चित्त बाह्य जगाकडून वळून अंतर्मुख होते, तेव्हाच खऱ्या शांतीचा अनुभव येतो.

दैनंदिन जीवनात काम करताना किंवा अभ्यास करताना मोबाईल, टीव्ही यांसारख्या विचलित करणाऱ्या गोष्टी (बाह्य विषय) बाजूला ठेवून पूर्ण एकाग्रतेने कामात मग्न होणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

बाह्य विषयांचा त्याग करून आत्मस्वरूपात कसे मग्न व्हावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्मयोगाचे रहस्य समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही. उलट, आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) फळाची आशा न धरता करणे हाच खरा योग आहे. कर्म सोडण्यापेक्षा ते ईश्वरार्पण बुद्धीने करणे श्रेष्ठ आहे. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी आपले क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडण्याचा उपदेश येथे केला आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण आपली जबाबदारी टाळू नये. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाचा कंटाळा न करता, ते आपले कर्तव्य समजून मन लावून अभ्यास करावा. फळाची चिंता न करता कर्मावर लक्ष केंद्रित करावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्याचे आणि कर्माचा त्याग न करण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अज्ञानाचे घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, या जगात अज्ञानासारखा दुसरा कोणताही मोठा दोष किंवा शत्रू नाही. अज्ञानामुळे मनुष्याला आपल्या मूळ स्वरूपाची (आत्म्याची) जाणीव राहत नाही. ज्याप्रमाणे आरशावर धूळ साचल्यास आपल्याला आपलेच रूप स्पष्ट दिसत नाही, त्याप्रमाणे अज्ञानाच्या पडद्यामुळे माणूस स्वतःच्या अंतर्यामी असलेल्या ईश्वरी अंशाला ओळखू शकत नाही आणि स्वतःच्याच अस्तित्वाविषयी अनभिज्ञ राहतो.

आपल्यातील सुप्त गुणांची किंवा क्षमतांची जाणीव न होणे हे अज्ञान आहे. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या व्यक्तीला वाटले की ती कधीच प्रगती करू शकणार नाही, तर ते तिचे अज्ञान आहे. हे अज्ञान तिला स्वतःच्याच सामर्थ्यापासून दूर ठेवते.

अज्ञानामुळे मानवाची स्वतःच्या स्वरूपाविषयी कशी दिशाभूल होते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.