←
मंगळवार, 29 ऑक्टोबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 14

जेथ कर्तेपण नाही । आणि करवितेही काही ॥ तेथ कर्म कवण पाही । निपजेल साच ॥

"Where there is no sense of doership, nor any causing of action, what action, pray tell, can truly arise there?"

कर्तेपण Noun
Kartepan
मी करणारा आहे ही भावना
Sense of doership
करविते Noun
Karavite
करून घेणारा
One who causes to act
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action
निपजेल Verb
Nipajel
निर्माण होईल
Will be produced
साच Adverb
Saach
खरोखर किंवा सत्य
Truly or Truth

💡 अर्थ

जिथे 'मी करणारा आहे' असा अहंकार नाही आणि दुसऱ्याकडून करून घेण्याची वृत्ती नाही, तिथे कोणतेही बंधनकारक कर्म घडत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मस्वरूपाचे वर्णन करतात. आत्मा हा अकर्ता आहे. जेव्हा मनुष्याला आत्मज्ञान होते, तेव्हा त्याच्यातील 'मी करतो' हा अहंकार (कर्तृत्व) आणि 'मी करून घेतो' (कारयितृत्व) ही भावना नष्ट होते. अशा स्थितीत केलेली क्रिया ही कर्म न ठरता केवळ एक नैसर्गिक व्यापार ठरते, ज्यामुळे व्यक्ती कर्माच्या फळाला बांधील राहत नाही. हेच खरे संन्यासयोगाचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे केले' असा अहंकार टाळावा. उदाहरणार्थ, एखाद्याला मदत केल्यावर 'मी उपकार केले' असे न वाटता, ती आपली जबाबदारी होती असे मानल्यास मन शांत राहते आणि अहंकार वाढत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज आत्म्याच्या अकर्तेपणाचे स्वरूप स्पष्ट करत आहेत, जिथे अहंकार नसल्यामुळे कर्माचे बंधन उरत नाही.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 227

म्हणोनि कर्माचिया स्थिती । कर्माकर्मे न बाधती । जेथ अर्जुना हे प्रतीति । हाता आली ॥

"Therefore, in the state of action, one is not bound by karma or akarma, O Arjuna, once this realization is attained."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचिया Noun
Karmachiya
कर्मांच्या
Of actions
स्थिती Noun
Sthiti
अवस्था किंवा स्थिती
State or condition
बाधती Verb
Badhati
बाधणे किंवा अडथळा निर्माण करणे
To bind or obstruct
प्रतीति Noun
Pratiti
अनुभव किंवा साक्षात्कार
Realization or experience

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, ज्याला हे आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला कर्माच्या कोणत्याही अवस्थेत चांगली किंवा वाईट कर्मे कधीही बाधत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या साधकाला आत्मस्वरूपाचा अनुभव (प्रतीति) आला आहे, त्याच्यासाठी कर्माचे बंधन उरत नाही. जेव्हा 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार गळून पडतो, तेव्हा केलेली कर्मे ही अकर्मासारखी होतात. ज्ञानाच्या प्रकाशात कर्माची फळे साधकाला चिकटत नाहीत, कारण तो कर्माच्या पलीकडे असलेल्या आत्मस्थितीत स्थिरावलेला असतो. ज्याप्रमाणे अग्नी लाकडाला जाळून राख करतो, त्याप्रमाणे आत्मज्ञानाची प्रचिती कर्माच्या बंधनाला नष्ट करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली कर्तव्ये पार पाडताना 'मीच हे केले' असा गर्व न ठेवता काम केले पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखाद्या सामाजिक कार्यात मदत करताना जर आपण श्रेयाची अपेक्षा ठेवली नाही, तर त्या कामाच्या यशापयशाचा आपल्या मनावर परिणाम होत नाही आणि आपण मानसिकदृष्ट्या शांत राहतो.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त असतो, याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 143

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरावे मनोधर्म । हेचि परम पुरुषार्थ । पाविजे तेणें ॥

"Therefore, perform the appropriate duty with a focused mind; by doing so, one attains the supreme goal."

उचित Adjective
Uchita
योग्य
Proper/Appropriate
कर्म Noun
Karma
कार्य/कर्तव्य
Action/Duty
आचरावे Verb
Aacharave
करावे/आचरणात आणावे
To practice/perform
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाच्या शुद्ध भावनेने
With mental conviction
परम Adjective
Parama
सर्वोच्च
Supreme
पुरुषार्थ Noun
Purushartha
जीवनाचे ध्येय
Goal of human life
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्तव्य आहे, ते मनापासून करावे. यामुळेच माणसाला जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय प्राप्त होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे महत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (कर्तव्य) अत्यंत निष्ठेने आणि शुद्ध अंतःकरणाने पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्मच आपल्याला मोक्षाप्रत किंवा परम पुरुषार्थाप्रत घेऊन जाते. हेच कर्मयोगाचे मर्म आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा एखादा डॉक्टर रुग्णाची सेवा केवळ पैसे मिळवण्यासाठी न करता आपले कर्तव्य समजून करतो, तेव्हा त्याला मिळणारे समाधान हाच 'परम पुरुषार्थ' असतो.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्याचे महत्त्व पटवून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा