←
गुरुवार, 17 ऑक्टोबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 220

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे नको भ्रमितां । हा सर्वथा नित्य तत्त्वता । आत्मा जाणे ॥ २२० ॥

"Therefore, do not be deceived by delusion; understand that this Soul is eternally constant and real."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
फसवले जाणे
To be deceived
भ्रमितां Adjective
Bhramita
गोंधळलेला किंवा भ्रमिष्ट
Deluded or confused
नित्य Adjective
Nitya
शाश्वत किंवा कायम
Eternal
तत्त्वता Adverb
Tattvata
वास्तवात किंवा सत्याने
In reality
जाणे Verb
Jane
जाणून घे
Know/Understand

💡 अर्थ

म्हणून तू आता भ्रमाने फसू नकोस. हा आत्मा सर्व प्रकारे कायम टिकणारा आणि सत्य आहे हे समजून घे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आत्म्याच्या शाश्वत स्वरूपाची जाणीव करून देतात. ते म्हणतात की, देहाच्या नाशाने आत्म्याचा नाश होतो हा जो तुझा भ्रम आहे, तो सोडून दे. आत्मा हा त्रिकालाबाधित सत्य असून तो कधीही नष्ट होत नाही. हे ज्ञान प्राप्त झाल्यावर मृत्यूचे भय उरत नाही आणि मनुष्याला जीवनाचे खरे स्वरूप समजते. अर्जुनाने युद्धाच्या प्रसंगी मोहग्रस्त होऊ नये, हाच या उपदेशाचा मुख्य उद्देश आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मोठ्या संकटाचा किंवा बदलाचा सामना करावा लागतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले आंतरिक अस्तित्व (आत्मा) अविनाशी आहे. उदाहरणार्थ, एखादी प्रिय वस्तू हरवल्यास किंवा नुकसान झाल्यास दुःखी न होता, जीवनातील शाश्वत मूल्यांवर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा मोह दूर करण्यासाठी आत्म्याच्या अमरत्वाचे आणि अविनाशी स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 17

तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणा: । गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषा: ॥

तैसे कर्माचेनि नावे । जे काही आचरावे । ते अकर्तापणे स्वभावें । संचरे गा ॥ १७ ॥

"In the same way, whatever is performed as action, is carried out naturally with the realization of being a non-doer."

कर्माचेनि Noun
Karma-cheni
कर्माच्या
of action
आचरावे Verb
Aacharave
आचरण करावे
should perform
अकर्तापणे Adverb
Akartapane
कर्तेपणाचा अभिमान न ठेवता
without sense of doership
स्वभावे Adverb
Swabhave
सहजपणे
naturally
संचरे Verb
Sanchare
घडते किंवा वावरते
happens or moves

💡 अर्थ

जसे काही कर्म केले तरी ते 'मी करत नाही' या भावनेने सहजपणे घडते, त्यालाच अकर्तापण म्हणतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, तो व्यवहारात सर्व कर्मे करत असतानाही अंतर्यामी अकर्ता असतो. जसे सूर्याच्या प्रकाशात जगाचे सर्व व्यवहार चालतात, पण सूर्य स्वतः काहीही करत नाही, तद्वतच ज्ञानी पुरुष प्रकृतीच्या प्रेरणेने शरीराद्वारे कर्मे होऊ देतो, पण स्वतःचा अहंकार त्यात मिसळत नाही. त्याचे कर्म हे कर्माच्या बंधनातून मुक्त असते कारण त्यात 'मी कर्ता आहे' हा भाव नसतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे काम मीच केले' असा गर्व न बाळगता, ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरण: घरातील कामे करताना किंवा ऑफिसमध्ये काम करताना फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडावे.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष कर्मात असूनही कर्मापासून अलिप्त कसा राहतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 22

तरी तूं काय हें न जाणसी? | कीं जाणोनि भुललासी? | हें अनुचित काई मानिसी? | सांगें मज ॥ २२ ॥

"Do you not know this? Or have you forgotten it after knowing? Why do you consider this improper? Tell me."

जाणसी Verb
Janasi
जाणतोस / माहित आहे
You know
भुललासी Verb
Bhulalasi
विसरला आहेस / मोहग्रस्त झाला आहेस
Forgotten or deluded
अनुचित Adjective
Anuchita
अयोग्य / चुकीचे
Improper or wrong
सांगें Verb
Sange
सांग
Tell
मज Pronoun
Maja
मला
To me

💡 अर्थ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला विचारतात, 'तुला हे माहित नाही का? की माहित असूनही तू विसरला आहेस? तुला हे अयोग्य का वाटते? मला सांग.'

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाच्या अज्ञानावर भाष्य करतात. अर्जुन युद्धाच्या प्रसंगी मोहग्रस्त झाला आहे. श्रीकृष्ण त्याला विचारतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि जगाची नश्वरता हे मूलभूत सत्य तुला माहित नाही का? की तू ते जाणूनही या क्षणी विसरला आहेस? मृत्यू ही एक नैसर्गिक घटना असताना तू तिला 'अनुचित' किंवा 'अयोग्य' का मानतोस? हे अर्जुनाचे वैचारिक गोंधळ दूर करण्यासाठी विचारलेले प्रश्न आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात आपल्या तत्त्वांना विसरतो, तेव्हा स्वतःला हा प्रश्न विचारला पाहिजे की आपण आपले ज्ञान का विसरलो आहोत? उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यावर खचून न जाता, 'प्रयत्न करणे हेच आपल्या हातात आहे' हे सत्य आठवणे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावर युद्धाच्या वेळी अर्जुन मोहग्रस्त झाला असता श्रीकृष्ण त्याला त्याच्या ज्ञानाची आठवण करून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा