←
शुक्रवार, 18 ऑक्टोबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 76

तिये सैन्ये दोन्ही थोर । जैसे प्रळयकाळींचे सागर । मर्यादा सांडूनि अपार । मिळाले दोन्ही ॥ ७६ ॥

"Those two great armies, like the oceans at the time of cosmic dissolution, having crossed their limits, met each other."

तिये Pronoun
Tiye
ती
Those
सैन्ये Noun
Sainye
लष्कर किंवा सेना
Armies
थोर Adjective
Thor
मोठी किंवा महान
Great or Large
प्रळयकाळींचे Adjective
Pralayakaliche
युगांताच्या वेळचे
Of the time of dissolution
सागर Noun
Sagar
समुद्र
Oceans
मर्यादा Noun
Maryada
सीमा किंवा मर्यादा
Boundaries
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून किंवा ओलांडून
Leaving or Transgressing
मिळाले Verb
Milale
एकत्र आले
Met or Converged

💡 अर्थ

ती दोन्ही सैन्ये इतकी मोठी होती की, जणू प्रलयकाळाचे दोन समुद्र आपल्या मर्यादा ओलांडून एकमेकांना येऊन मिळाले आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्रावरील दोन्ही सैन्यांच्या अफाट विस्ताराचे वर्णन करत आहेत. कौरव आणि पांडव या दोन्ही बाजूंची सैन्ये इतकी प्रचंड होती की त्यांची तुलना प्रलयकाळाच्या महासागराशी केली आहे. ज्याप्रमाणे प्रलयकाळी समुद्र आपली मर्यादा सोडून सर्वत्र पसरतो आणि सर्व काही व्यापून टाकतो, त्याचप्रमाणे ही दोन अफाट सैन्ये युद्धासाठी समोरासमोर उभी ठाकली होती. हे दृश्य अत्यंत भव्य आणि तितकेच भयानक होते, जे पाहून युद्धाच्या भीषणतेची जाणीव होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा दोन अत्यंत मोठ्या शक्ती किंवा विचार एकमेकांसमोर उभे ठाकतात, तेव्हा त्यांच्यातील संघर्षाची तीव्रता स्पष्ट करण्यासाठी या ओवीचा वापर होतो. उदाहरण: दोन मोठ्या जागतिक कंपन्यांमधील व्यावसायिक स्पर्धा जेव्हा शिगेला पोहोचते, तेव्हा त्याचे वर्णन या ओवीने करता येईल.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला कुरुक्षेत्रावरील दोन्ही सैन्यांच्या अफाट विस्ताराचे आणि त्यांच्यातील संघर्षाच्या सुरुवातीचे वर्णन करून सांगत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 13

न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते । न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥

तरी उचित आणि सोपें । जें आचरतां न पाविजे पापें । तें विहित कर्म निक्षेपें । करीं तूं आतां ॥

"Therefore, perform your prescribed duty with certainty, as it is appropriate, easy to follow, and does not lead to sin."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा रास्त
Proper or appropriate
सोपें Adjective
Sope
सुलभ किंवा सोपे
Easy or simple
आचरतां Verb
Acharata
आचरण करताना किंवा कृती करताना
While practicing or performing
पापें Noun
Paape
दोष किंवा पाप
Sin or demerit
विहित Adjective
Vihita
शास्त्रसंमत किंवा नेमून दिलेले
Prescribed or ordained
निक्षेपें Adverb
Nikshepe
निश्चितपणे किंवा पूर्णपणे
Certainly or decidedly

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य आणि सोपे आहे, आणि ज्याचे आचरण केल्याने पाप लागत नाही, ते शास्त्रविहित कर्म तू आता निश्चितपणे कर.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करून नैष्कर्म्य अवस्था प्राप्त होत नाही. त्याऐवजी, जे कर्म आपल्यासाठी 'विहित' (शास्त्रसंमत आणि कर्तव्य म्हणून प्राप्त) आहे, तेच करणे सर्वात श्रेयस्कर आहे. असे कर्म करणे स्वाभाविक असल्याने 'सोपे' असते आणि ते स्वधर्म म्हणून केल्यामुळे मनुष्याला कर्माचे बंधन किंवा 'पाप' लागत नाही. म्हणून संभ्रम सोडून आपले विहित कर्तव्य पार पाडणे हाच प्रगतीचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात, कठीण प्रसंगी पळ काढण्यापेक्षा आपल्या वाट्याला आलेली जबाबदारी (उदा. विद्यार्थ्याने अभ्यास करणे किंवा कर्मचाऱ्याने आपले काम करणे) प्रामाणिकपणे पार पाडावी. यामुळे कामाचा ताण येत नाही आणि यश मिळते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा आपले नैसर्गिक कर्तव्य पार पाडणे अधिक श्रेयस्कर आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 233

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा सांडूनि | आचरावें || २३३ ||

"Therefore, O Archer, do not ever abandon action; but perform it by renouncing the hope for its fruit."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माचा / कामाचा
To the action / duty
संडवे Verb
Sandave
त्याग करावा / सोडावे
Should abandon
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कधीही
In every way / Always
आशा Noun
Aasha
अपेक्षा / इच्छा
Desire / Expectation
आचरावें Verb
Aacharave
आचरण करावे / करावे
Should perform / practice

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू कर्माचा त्याग करू नकोस, फक्त फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले काम करत राहा.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याला कर्म करणे टाळता येत नाही, कारण प्रकृतीचा स्वभावच कर्माचा आहे. म्हणून कर्माचा त्याग करणे हा उपाय नसून, कर्म करण्याच्या पद्धतीत बदल करणे आवश्यक आहे. कर्माचे फळ आपल्याला मिळेलच अशी आसक्ती किंवा हव्यास सोडून जेव्हा आपण आपले विहित कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. हेच खऱ्या अर्थाने कर्मयोग आचरणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना, जसे की अभ्यास करताना, केवळ 'पहिला नंबर येईल का?' याचा विचार न करता विषयाच्या ज्ञानासाठी मन लावून अभ्यास करणे म्हणजे फळाची आशा सोडून कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या तिसऱ्या अध्यायावरील भाष्यात, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की कर्तव्य करणे अनिवार्य आहे, परंतु फळाची आसक्तीच बंधनास कारणीभूत ठरते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा