🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, समाजातील प्रभावशाली आणि समर्थ व्यक्तींचे वर्तन हे इतरांसाठी आदर्श ठरते. सामान्य लोक शास्त्रांचा अभ्यास करण्यापेक्षा मोठ्या माणसांच्या कृतीकडे पाहून शिकतात. जर एखादी मोठी व्यक्ती शिस्तीने आणि धर्माने वागली, तर समाजही आपोआप त्या मार्गावर चालतो. म्हणून समर्थांनी आपले आचरण नेहमी शुद्ध ठेवले पाहिजे, कारण ते संपूर्ण समाजासाठी एक मापदंड ठरते.

उदाहरणादाखल, जर घरातील मोठी माणसे वेळेवर उठून कामे करत असतील, तर मुलेही त्यांचे पाहून शिस्त शिकतात. आपण जसे वागतो, तसेच आपल्या आसपासचे लोक शिकत असतात, हे लक्षात ठेवून वागावे.

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो आणि लोक त्यांचे अनुकरण कसे करतात, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज येथे निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ज्ञानी पुरुष सर्व विहित कर्मे करतो, पण त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' ही भावना नसते. तो कर्माच्या फळाला किंवा बंधनाला चिकटत नाही. सूर्याचे उदाहरण देऊन ते स्पष्ट करतात की, सूर्य जगाला प्रकाश देतो पण त्याला अंधाराचा किंवा रात्रीचा कधीच स्पर्श होत नाही. त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानी व्यक्ती संसारात राहून सर्व कर्तव्ये पार पाडते, पण ती कर्माच्या बंधनात किंवा अहंकाराच्या जाळ्यात अडकत नाही. त्याचे कर्म हे अकर्म होते.

आपले काम पूर्ण निष्ठेने करावे, पण त्याचे श्रेय घेण्याचा हव्यास धरू नये. उदाहरणार्थ, एखाद्या सामाजिक कार्यात मदत करताना 'मी हे केले' असा बडेजाव न मिरवता, ते आपले कर्तव्य समजून शांतपणे करावे.

श्री ज्ञानेश्वर महाराज कर्म करूनही कर्माच्या बंधनापासून अलिप्त कसे राहावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत योगाच्या पूर्णत्वाचे लक्षण सांगत आहेत. जेव्हा साधकाला 'मी देह नसून आत्मा आहे' हा अनुभव केवळ बुद्धीने नाही तर प्रत्यक्ष अनुभूतीने स्थिर होतो, तेव्हा तो योग सिद्ध झाला असे मानले जाते. अशा अवस्थेत साधक कर्माच्या पलीकडे जातो. त्याला कर्माची फळे किंवा बंधने बाधत नाहीत, कारण त्याचे 'मी करतो' हे कर्तृत्व संपलेले असते. आत्मज्ञानामुळे कर्माचे अस्तित्वच पुसले जाते.

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण एखादे काम पूर्ण एकाग्रतेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा आपल्याला त्या कामाचा ताण जाणवत नाही. उदा. अभ्यास करताना जर आपण विषयाशी एकरूप झालो, तर थकवा जाणवत नाही आणि कर्माचे ओझे वाटत नाही.

श्रीज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानामुळे कर्माची बंधने कशी सुटतात आणि योगाची पूर्णता कशी होते, याचे वर्णन करत आहेत.