←
रविवार, 15 सप्टेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 107

तैसे कर्माचेनि मिषे । जे जे काही प्रकाशे । ते ब्रह्मचि असे । तयालागी ॥

"Thus, through the pretext of action, whatever is manifested, that is Brahman alone for him."

कर्माचेनि Noun
karmāceni
कर्माच्या
of action
मिषे Noun
miṣe
निमित्ताने
on the pretext of
प्रकाशे Verb
prakāśe
प्रकट होते
manifests
ब्रह्मचि Noun
brahmaci
ब्रह्मच
Brahman only
तयालागी Pronoun
tayālāgī
त्याच्यासाठी
for him

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कर्माच्या निमित्ताने जे काही व्यक्त होते, ते सर्व त्या ज्ञानी पुरुषासाठी ब्रह्मच असते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला व्यवहारातील प्रत्येक क्रिया ब्रह्माचाच विलास वाटते. जसे सोन्याचे दागिने सोन्यापेक्षा वेगळे नसतात, तसे कर्माच्या रूपाने जे काही समोर येते, ते ब्रह्माव्यतिरिक्त दुसरे काहीही नसते. त्याच्या दृष्टीने कर्ता, कर्म आणि क्रिया हे सर्व एकरूप होतात. कर्माचे केवळ निमित्त असते, परंतु त्यामागील अधिष्ठान केवळ परब्रह्मच असते, अशी त्याची धारणा असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन कामे करताना ती ओझे न मानता ईश्वराची सेवा समजावी. उदाहरणार्थ, ऑफिसचे काम करताना आपण समाजाच्या कल्याणासाठी योगदान देत आहोत आणि ही ईश्वराचीच सेवा आहे, असा भाव ठेवल्यास कामाचा ताण येत नाही आणि कामात आनंद मिळतो.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाची दृष्टी कशी असते आणि त्याला कर्मामध्ये ब्रह्म कसे दिसते, याचे विवेचन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 93

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळत्यागें ॥ ९३ ॥

"Therefore, perform the appropriate actions and prescribed duties excellently, while renouncing the fruits."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य
Appropriate
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed
आचरावे Verb
Acharave
आचरण करावे
Should perform
उत्तम Adverb
Uttama
सर्वश्रेष्ठ रीतीने
Excellently
फळत्यागें Noun
Phalatyage
फळाची आशा सोडून
By renouncing the fruits

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य आहे, तेच फळाची आशा सोडून उत्तम प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले योग्य (उचित) आणि शास्त्राने विहित केलेले कर्तव्य कर्मच केले पाहिजे. हे कर्म करताना मनात कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता, ते अत्यंत निष्ठेने आणि उत्तम रीतीने पार पाडावे. फळाचा त्याग करणे म्हणजे कर्माचा त्याग करणे नव्हे, तर कर्माच्या परिणामांवरील आसक्ती सोडणे होय. जेव्हा आपण फळाची चिंता सोडून कर्मावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा ते कर्म अधिक शुद्ध आणि प्रभावी होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना निकालाची चिंता करण्याऐवजी कामाच्या दर्जावर लक्ष द्यावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे 'फळत्याग' करून कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून त्याचे स्पष्टीकरण देतात की मनुष्याने कर्म कसे करावे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 91

म्हणोनि कर्माचां ठायीं । जेणें सांडिली अहंता पाहीं । तोचि संन्यासी तिहीं । लोकीं जाणावा ॥

"Therefore, he who has cast off egoism in the performance of actions, know him alone to be a Sanyasi in the three worlds."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचां Noun
Karmacham
कर्माच्या ठिकाणी
In the actions
सांडिली Verb
Sandili
त्यागली किंवा सोडली
Abandoned or cast off
अहंता Noun
Ahanta
अहंकार किंवा मीपणा
Ego or I-ness
संन्यासी Noun
Sanyasi
विरक्त किंवा संन्यासी
Renunciant
तिहीं Adjective
Tihim
तिन्ही
Three
लोकीं Noun
Lokim
लोकांमध्ये (जगात)
In the worlds

💡 अर्थ

म्हणून ज्याने कर्माच्या ठिकाणी असलेला आपला अहंकार (मीपणा) सोडून दिला आहे, त्यालाच तिन्ही लोकांत खरा संन्यासी समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संन्यासाचे खरे मर्म उलगडून सांगतात. सामान्यतः लोक कर्म सोडण्याला संन्यास समजतात, परंतु महाराज म्हणतात की खरा संन्यास हा बाह्य कृतीत नसून अंतर्मनात असतो. जो मनुष्य आपली विहित कर्तव्ये पार पाडताना 'मी हे करतोय' हा कर्तेपणाचा अहंकार पूर्णपणे त्यागून देतो, तोच खरा संन्यासी होय. असा पुरुष संसारात राहूनही कर्माच्या बंधनात अडकत नाही आणि त्याला त्रैलोक्यात वंदनीय मानले जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना, जसे की अभ्यास किंवा घरची कामे, 'मी किती मोठे काम केले' असा गर्व न करता ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे. उदाहरण: एखाद्या गरजूला मदत केल्यावर त्याचा गाजावाजा न करणे म्हणजे अहंता सोडणे होय.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज खऱ्या संन्याशाची व्याख्या सांगत आहेत, जिथे कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्तेपणाचा अहंकार सोडणे महत्त्वाचे आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा