←
शनिवार, 14 सप्टेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 85

म्हणोनि अर्जुना हें जाणावें । जेथ मन हें मुळींच न संभवे । तेंचि स्वरूप मानावें । आपुलें आपण ॥

म्हणून अर्जुना, हे लक्षात घे की, जिथे मनाचा शिरकाव होत नाही, तेच तुझे खरे स्वरूप आहे असे समज.

"Therefore, Arjuna, know this: where the mind does not exist at all, consider that to be your own true nature."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
जाणावें Verb
Janave
ओळखावे / समजावे
Should know
मुळींच Adverb
Mulicha
अजिबात / मुळीच
At all
संभवे Verb
Sambhave
अस्तित्व असणे / संभवणे
To exist / possible
स्वरूप Noun
Swarupa
स्वतःचे मूळ रूप
True nature
आपण Pronoun
Apana
स्वतः
Self

💡 अर्थ

अर्जुना, हे लक्षात ठेव की जिथे मन पोहचू शकत नाही किंवा जिथे मनाचा लवलेशही नसतो, तेच तुझे खरे रूप आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्वरूपाचे अत्यंत सूक्ष्म वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, आपले खरे स्वरूप हे मनाच्या पलीकडचे आहे. मन हे संकल्प-विकल्पांचे आणि विचारांचे केंद्र आहे. जोपर्यंत मन कार्यरत असते, तोपर्यंत आपण द्वैतात असतो. पण जेव्हा मन शांत होते किंवा आत्मस्थितीत लय पावते, तेव्हाच शुद्ध चैतन्याचा अनुभव येतो. हे 'अमन' किंवा 'उन्मनी' अवस्था म्हणजे स्वतःचे मूळ स्वरूप होय. आत्मज्ञान होण्यासाठी मनाच्या पलीकडे जाणे आवश्यक आहे, कारण मन हे मायेचे प्रतीक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण खूप तणावात किंवा विचारांच्या गर्तेत असतो, तेव्हा थोडा वेळ शांत बसून श्वासावर लक्ष केंद्रित करावे. यामुळे विचारांचा गोंधळ कमी होतो आणि आपल्याला आपल्या मूळ शांत स्वभावाची जाणीव होते. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी मन अस्वस्थ असल्यास दोन मिनिटे डोळे मिटून शांत बसल्याने मनाच्या पलीकडील आत्मशक्तीचा अनुभव येतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मस्वरूपाची ओळख करून देत आहेत, जिथे मन पोहोचू शकत नाही अशा स्थितीचे वर्णन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 75

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं गा पांगु । परी अज्ञानासी विभागु । भिन्नु दिसे ॥ ७५ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are one; but to the ignorant, the division appears distinct."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
संन्यासु Noun
Saṁnyāsu
संन्यास (त्याग)
Renunciation
योगु Noun
Yogu
योग (कर्मयोग)
Yoga of action
एकचि Adjective
Ekaci
एकच
Only one
अज्ञानासी Noun
Ajñānāsī
अज्ञानी माणसाला
To the ignorant
विभागु Noun
Vibhāgu
विभाग किंवा फरक
Division or distinction
भिन्नु Adjective
Bhinnu
वेगळा
Different
दिसे Verb
Dise
दिसतो
Appears

💡 अर्थ

म्हणून संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकच आहेत, पण ज्यांना ज्ञान नाही अशा अज्ञानी लोकांना ते वेगवेगळे वाटतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्माचा त्याग (संन्यास) आणि निष्काम कर्मयोग हे दोन्ही मार्ग एकाच अंतिम सत्याकडे नेणारे आहेत. आत्मज्ञानाच्या दृष्टीने पाहिल्यास त्यांच्यात कोणताही मूलभूत फरक नाही. परंतु ज्यांच्याकडे विवेकाची कमतरता आहे किंवा जे केवळ बाह्य स्वरूपावर लक्ष देतात, त्यांना हे दोन मार्ग भिन्न वाटतात. खऱ्या अर्थाने, जो संन्यासी आहे तोच योगी आहे आणि जो योगी आहे तोच संन्यासी आहे, कारण दोघांचेही ध्येय एकच आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, आपण आपले काम (उदा. अभ्यास किंवा नोकरी) फळाची अतिशय चिंता न करता पूर्ण निष्ठेने केले, तर आपण एकाच वेळी योग आणि संन्यास दोन्ही आचरत असतो. कामात मग्न राहूनही त्यापासून अलिप्त राहणे हेच जीवनाचे खरे कौशल्य आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला संन्यास आणि कर्मयोग यांमधील मूलभूत एकता स्पष्ट करून सांगत आहेत, असे ज्ञानेश्वर महाराज वर्णन करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 82

तरी कर्मामाजीं अकर्म । आणि अकर्मीं जेथ कर्म । देखिजे तेंचि परम । ज्ञान जाण ॥

"Seeing inaction in action and action in inaction; know that this alone is the supreme knowledge."

कर्मामाजीं Noun
karmāmājīṃ
कर्मामध्ये
In action
अकर्म Noun
akarma
कर्माचा अभाव / निष्कामता
Inaction / Actionlessness
देखिजे Verb
dekhije
पाहणे / ओळखणे
To see / perceive
परम Adjective
parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
Supreme / Highest
जाण Verb
jāṇa
समज / जाणून घे
Know / Understand
आणि Conjunction
āṇi
आणि
And
जेथ Adverb
jetha
जेथे
Where

💡 अर्थ

कर्मामध्ये अकर्म (कर्तेपणाचा अभाव) आणि अकर्मामध्ये कर्म पाहणे, हेच खरे श्रेष्ठ ज्ञान आहे असे समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे गुपित स्पष्ट करतात. जो मनुष्य बाह्यतः कर्म करत असतानाही अंतर्यामी 'मी कर्ता नाही' या भावनेत स्थिर असतो, तो कर्मात अकर्म पाहतो. याउलट, जो मनुष्य केवळ शरीर स्थिर ठेवून मनात संकल्पांचे कर्म करत असतो, तो अकर्मात कर्म करतो. या दोन्हीतील सूक्ष्म भेद जो ओळखतो, तोच खरा ज्ञानी होय. ही स्थिती प्राप्त होणे म्हणजेच ज्ञानाची पराकाष्ठा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ: एखादे सामाजिक कार्य करताना स्वतःच्या प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवता ते निस्वार्थपणे करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील गुपित समजावून सांगत आहेत, त्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा