←
गुरुवार, 12 सप्टेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 40

जैसा कवणु एकु आंधळा । न ओळखे दीपाचा कळा । तैसा अज्ञानाचा जिव्हाळा । जयापासीं ॥

"As a blind man does not recognize the light of a lamp, so is he who is full of ignorance."

जैसा Adverb
Jaisa
ज्याप्रमाणे
Just as
आंधळा Noun
Andhala
अंध व्यक्ती
Blind person
ओळखे Verb
Olakhe
ओळखणे / समजणे
Recognizes
दीपाचा Noun
Dipacha
दिव्याचा
Of the lamp
कळा Noun
Kala
प्रकाश / तेज
Brilliance / Light
अज्ञानाचा Noun
Ajnanacha
अज्ञानाचा
Of ignorance
जिव्हाळा Noun
Jivhala
साठा / प्रेम / केंद्र
Core / Affection / Store

💡 अर्थ

जिस प्रकार एक अंधे व्यक्ति को दीपक की लौ या प्रकाश का पता नहीं चलता, उसी प्रकार जिसके भीतर अज्ञान का वास है, उसे सत्य का बोध नहीं होता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अज्ञानाचे स्वरूप स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे जन्मांध व्यक्तीला प्रकाशाचे अस्तित्व किंवा दिव्याची ज्योत दिसत नाही, त्याप्रमाणे ज्या मनुष्याच्या अंतःकरणात अज्ञानाचा अंधकार भरलेला असतो, त्याला आत्मज्ञानाचा प्रकाश कधीच जाणवत नाही. अज्ञान हे बुद्धीला ग्रासून टाकते, ज्यामुळे मनुष्याला योग्य आणि अयोग्य यातील फरक समजत नाही. हे अज्ञानच माणसाला सत्यापासून दूर ठेवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर आपण नवीन गोष्टी शिकायला तयार नसू (अज्ञान), तर आपल्याला प्रगतीची संधी (प्रकाश) दिसत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विषयाची भीती मनात धरून बसलो तर तो विषय कधीच सोपा वाटणार नाही.

📌 संदर्भ

अज्ञानामुळे मनुष्याची दृष्टी कशी धूसर होते, हे स्पष्ट करण्यासाठी ज्ञानेश्वर महाराज अंधळ्याचे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 55

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि करीं तूं मनोधर्म । सांडूनियां ॥

"Therefore, perform that action which is appropriate and that duty which is prescribed, by discarding the whims of the mind."

उचित Adjective
ucita
योग्य किंवा रास्त
appropriate or proper
विहित Adjective
vihita
शास्त्राने नेमून दिलेले
prescribed or ordained
मनोधर्म Noun
manodharma
मनाचे छंद किंवा स्वभाव
mental whims or inclinations
सांडूनियां Verb
sāṇḍūniyāṃ
त्याग करून किंवा सोडून
having abandoned or discarded
करीं Verb
karīṃ
कर किंवा आचरण कर
do or perform

💡 अर्थ

इसलिए, अपने मन की इच्छाओं और लहरों को त्यागकर, जो उचित कर्म है और जो शास्त्रसम्मत कर्तव्य है, वही करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वैयक्तिक आवडी-निवडी, राग-लोभ किंवा मनाचे तरंग (मनोधर्म) बाजूला ठेवले पाहिजेत. त्याऐवजी, परिस्थितीनुसार जे कर्म करणे 'उचित' म्हणजे योग्य आहे आणि जे आपल्या वाट्याला आलेले 'विहित' म्हणजे शास्त्रसंमत कर्तव्य आहे, तेच निष्ठेने पार पाडले पाहिजे. केवळ स्वतःच्या मनाला वाटते म्हणून काहीही करण्यापेक्षा, कर्तव्याला प्राधान्य देणे हाच खरा कर्मयोग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखाद्या विद्यार्थ्याला अभ्यास करायचा कंटाळा आला असेल (हा त्याचा मनोधर्म झाला), तरीही त्याचे 'उचित' आणि 'विहित' कर्म अभ्यास करणे हेच आहे. अशा वेळी मनाचा कंटाळा सोडून अभ्यासाला बसणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की वैयक्तिक इच्छांपेक्षा कर्तव्याचे पालन करणे श्रेष्ठ आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 97

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा न धरितां | आचरावें हें ||

"Therefore, O Archer, do not ever abandon action; but perform it without harboring any hope for the fruit."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माचा / कृतीचा
Action / Duty
संडवे Verb
Sandave
त्याग करावा / सोडावे
To abandon / To leave
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कोणत्याही प्रकारे
Completely / In any way
आशा Noun
Aasha
अपेक्षा / इच्छा
Hope / Desire
आचरावें Verb
Aacharave
आचरण करावे / पार पाडावे
To practice / To perform

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम कर्म का त्याग कभी मत करो; बल्कि फल की इच्छा रखे बिना अपना कर्तव्य निभाओ।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, देहधारी मनुष्याला कर्म करणे पूर्णपणे सोडणे शक्य नाही. सृष्टीचे चक्र चालू ठेवण्यासाठी प्रत्येकाला विहित कर्मे करावीच लागतात. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नसून, कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे हा खरा मार्ग आहे. जेव्हा आपण 'मी हे फळ मिळवण्यासाठी करतोय' हा अहंकार सोडतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी हेच मार्गदर्शन दिले आहे की, फळाचा विचार न करता स्वधर्म म्हणून कृती कर.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराचा किंवा यशाचा विचार न करता, ते काम उत्तम प्रकारे करण्यावर लक्ष द्यावे. उदाहरण: विद्यार्थ्यांनी 'मला परीक्षेत किती गुण मिळतील' या चिंतेपेक्षा 'मला हा विषय किती चांगला समजेल' यावर लक्ष दिले तर तणाव कमी होतो आणि यश आपोआप मिळते.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये, संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला समजावून सांगतात की कर्तव्य पार पाडणे आवश्यक आहे, परंतु ते फळाच्या आसक्तीशिवाय केले पाहिजे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा