←
बुधवार, 04 सप्टेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 131

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सद्धर्म । तेंचि करीं तूं परम । मन लावूनि ॥

"Therefore, perform that action which is appropriate and righteous, with your mind fully focused upon it."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य/विहित
Appropriate/Right
कर्म Noun
Karma
कार्य/कर्तव्य
Action/Duty
आचरतां Verb
Acharata
आचरण करताना/वागताना
While practicing
सद्धर्म Noun
Saddharma
सदाचार/चांगला धर्म
Righteousness
परम Adjective
Parama
अत्यंत/श्रेष्ठ
Supreme/Intense
मन लावूनि Adverb
Man Lavuni
एकाग्रतेने
With focus

💡 अर्थ

म्हणून जे तुझे योग्य कर्तव्य आहे आणि जे वागायला चांगले आहे, तेच काम तू पूर्ण मन लावून कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला (आणि पर्यायाने मानवाला) कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने गोंधळून न जाता आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित कर्म' म्हणजेच स्वधर्म ओळखला पाहिजे. जे कर्म नैतिकदृष्ट्या शुद्ध आहे आणि ज्याचे आचरण केल्याने समाजाचे व स्वतःचे कल्याण होते, त्यालाच 'सद्धर्म' म्हटले आहे. असे कर्म करताना फळाची अपेक्षा न ठेवता, आपले संपूर्ण चित्त त्या कामात ओतून, अत्यंत एकाग्रतेने ते पूर्ण करावे. मनाची ही एकाग्रता कर्माला भक्तीचे स्वरूप देते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ गुण मिळवण्यासाठी न करता, आपले कर्तव्य समजून आणि विषयावर लक्ष केंद्रित करून करावा. उदाहरण: गणिताचा सराव करताना मोबाईल किंवा इतर विचारांकडे लक्ष न देता केवळ गणितावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे 'मन लावून उचित कर्म' करणे होय.

📌 संदर्भ

निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगताना, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला त्याचे विहित कर्तव्य एकाग्रतेने पार पाडण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 180

म्हणौनि समर्थें येणें मार्गें। चालावें लागे। विशेषेंकरूनि सांगें। लोकांलागीं॥ १८०॥

"Therefore, the capable one must walk this path, especially for the sake of the people."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा ज्ञानी व्यक्तीने
By the capable or wise person
मार्गें Noun
Mārgēṃ
मार्गाने
By the path
चालावें Verb
Cālāvēṃ
आचरण करावे
Should walk or act
लोकांलागीं Noun
Lōkāṃlāgīṃ
लोकांसाठी
For the sake of people

💡 अर्थ

म्हणून सामर्थ्यवान किंवा ज्ञानी माणसाने याच मार्गाने (कर्तव्य पालनाच्या मार्गाने) चालले पाहिजे, विशेषतः लोकांसाठी आदर्श निर्माण करण्यासाठी.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो पुरुष ज्ञानी आहे किंवा ज्याच्याकडे अधिकार आहे, त्याने आपले विहित कर्म कधीही सोडू नये. जरी त्याला स्वतःसाठी काही मिळवायचे नसले, तरी समाजाला योग्य दिशा दाखवण्यासाठी त्याने शिस्तीने आणि निष्ठेने आपले कर्तव्य पार पाडले पाहिजे. जर ज्ञानी माणसाने कर्म सोडले, तर सामान्य लोकही त्याचे अनुकरण करून आळशी बनतील. समाजाचे स्वास्थ्य टिकवण्यासाठी समर्थांनी कर्माचा त्याग न करता ते अधिक चांगल्या प्रकारे करून दाखवावे लागते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर तुम्ही एखाद्या गटाचे प्रमुख असाल, तर तुम्ही स्वतः शिस्त पाळून इतरांसमोर उदाहरण ठेवले पाहिजे. उदाहरणार्थ, शाळेच्या कॅप्टनने स्वतः कचरा उचलला तर इतर मुले त्याचे आपोआप अनुकरण करतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने समाजाला मार्गदर्शन करण्यासाठी स्वधर्माचे पालन का करावे, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 201

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । हें संन्यासपण निकें । जेथ मन आणि बुद्धी पारखे । होऊनि ठाकती ॥ २०१ ॥

"Therefore, O Arjuna, listen; this is the true state of renunciation, where the mind and intellect become detached."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
संन्यासपण Noun
Sannyāsapaṇa
संन्यासाची अवस्था
State of renunciation
निकें Adjective
Nikēṃ
उत्तम किंवा खरे
True or Good
पारखे Adjective
Pārakhē
अलिप्त किंवा वेगळे
Detached or Stranger
ठाकती Verb
Ṭhākatī
राहतात किंवा होतात
Stay or Become
बुद्धी Noun
Buddhī
विचारशक्ती
Intellect
ऐकें Verb
Aikēṃ
ऐक
Listen

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना ऐक, हेच खरे संन्यासपण आहे, जिथे मन आणि बुद्धी विषयांच्या मोहापासून पूर्णपणे अलिप्त होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत खऱ्या संन्यासाची व्याख्या स्पष्ट करतात. संन्यास म्हणजे केवळ बाह्य त्याग किंवा वस्त्रांतर नव्हे. जेव्हा साधकाचे मन आणि बुद्धी ऐहिक विषयांच्या ओढीपासून पूर्णपणे मुक्त होतात आणि आत्मस्वरूपात स्थिर होतात, तेव्हाच त्याला खरे 'संन्यासपण' प्राप्त होते. येथे 'पारखे' होणे म्हणजे मन आणि बुद्धीने बाह्य जगातील द्वैताचा संबंध तोडून आत्मज्ञानात विलीन होणे होय. ही आंतरिक विरक्तीच योगाची खरी सिद्धी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि मनावर ताबा मिळवून शांत राहणे म्हणजे संन्यासाचा सराव करणे होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी अभ्यास करताना निकालाच्या चिंतेपेक्षा केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला खऱ्या संन्यासाचे स्वरूप समजावून सांगत आहेत, जिथे बाह्य वेषापेक्षा आंतरिक अलिप्तता महत्त्वाची आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा