←
सोमवार, 01 जुलै 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 112

म्हणोनि बाह्य विषयांचा विटाळु । न शिवे ज्याचा अंतराळु । तोचि जाणावा केवळु । परब्रह्म ॥ ११२ ॥

"Therefore, he whose inner self is not touched by the impurity of external objects, know him to be the Supreme Brahman itself."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bāhya
बाहेरील
External
विटाळु Noun
Viṭāḷu
स्पर्श किंवा अशुद्धता
Impurity or touch
न शिवे Verb
Na śive
स्पर्श करत नाही
Does not touch
अंतराळु Noun
Antarāḷu
अंतःकरण किंवा मन
Inner self or mind
केवळु Adverb
Kevaḷu
साक्षात किंवा फक्त
Purely or only
परब्रह्म Noun
Parabrahma
परमात्मा
Supreme Reality

💡 अर्थ

ज्या माणसाच्या मनाला बाहेरील जगातील मोहाचा किंवा विषयांचा स्पर्श होत नाही, तो माणूस प्रत्यक्ष परब्रह्मच आहे असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्या साधकाने आपल्या अंतःकरणावर विजय मिळवला आहे आणि ज्याचे मन बाह्य जगातील क्षणभंगुर सुखांच्या (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) आहारी जात नाही, तो पुरुष केवळ देहधारी मनुष्य नसून तो साक्षात परब्रह्म स्वरूप झाला आहे. ज्याप्रमाणे कमळाचे पान पाण्यात असूनही पाण्याने भिजत नाही, त्याप्रमाणे असा महापुरुष संसारात राहूनही मायेच्या किंवा विकारांच्या स्पर्शापासून पूर्णपणे मुक्त असतो. त्याची बुद्धी स्थिर झालेली असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण मोबाईल, टीव्ही किंवा इतर मनोरंजनाच्या साधनांच्या आहारी न जाता आपल्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा आपण या तत्त्वाचे पालन करतो. उदाहरणार्थ: परीक्षेच्या काळात सोशल मीडियाचा मोह टाळून अभ्यासात मग्न राहणे म्हणजे बाह्य विषयांचा विटाळ टाळणे होय.

📌 संदर्भ

ब्रह्मस्थिती प्राप्त झालेल्या आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेल्या पुरुषाचे लक्षण ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 103

म्हणौनि जेणें जेणें काळें । जे जे उचित ओघें मिळे । तें तें करीं तूं निचाळें । चित्तें येणें ॥ १०३ ॥

"Therefore, at whatever time, whatever appropriate duty comes your way naturally, perform that with a steady mind."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
काळें Noun
Kaale
वेळी / काळात
At the time
उचित Adjective
Uchit
योग्य / विहित
Appropriate / Proper
ओघें Adverb
Oghe
प्रवाहाने / सहजपणे
Naturally / In the flow
निचाळें Adjective
Nichaale
निश्चल / शांत
Steady / Calm
चित्तें Noun
Chitte
मनाने
With the mind

💡 अर्थ

म्हणून ज्या ज्या वेळी जे जे योग्य काम ओघाने (सहजपणे) समोर येईल, ते तू अगदी शांत आणि स्थिर मनाने पूर्ण कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे अत्यंत व्यावहारिक मार्गदर्शन करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने भविष्याची चिंता किंवा भूतकाळाचा विचार न करता, वर्तमानात जे कर्तव्य नैसर्गिकरीत्या समोर आले आहे, त्यावर लक्ष केंद्रित करावे. 'ओघें मिळे' म्हणजे जे कर्म परिस्थितीनुसार प्राप्त झाले आहे, ते टाळू नये. ते कर्म करताना मनात कोणतीही अस्वस्थता न ठेवता 'निचाळ' म्हणजे अत्यंत स्थिर आणि शांत चित्ताने ते पार पाडावे. हीच कर्माची शुद्ध अवस्था आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपल्यावर एखादी जबाबदारी येते, तेव्हा ती ओझे न मानता 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने शांतपणे पार पाडावी. उदाहरणार्थ, ऑफिसमध्ये अचानक आलेले काम चिडचिड न करता शांत चित्ताने पूर्ण करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्माचरणाची पद्धत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 212

जे जे आचरती थोर । तया नाम धर्मु ठेवती इतर । आणि तेचि मार्ग साचार । अनुसरती ॥

"Whatever the great ones practice, others call it Dharma; and they follow that very path truly."

आचरती Verb
Acharati
वागतात किंवा कृती करतात
practice or perform
थोर Adjective
Thor
मोठे किंवा श्रेष्ठ
great or noble
धर्मु Noun
Dharmu
कर्तव्य किंवा धर्म
duty or righteousness
इतर Pronoun
Itar
दुसरे लोक किंवा सामान्य जन
others or common people
साचार Adverb
Sachar
खरोखर किंवा निश्चितपणे
truly or certainly
अनुसरती Verb
Anusarati
अनुकरण करतात किंवा मागे चालतात
follow or imitate

💡 अर्थ

मोठे किंवा श्रेष्ठ लोक जे काही वागतात, त्यालाच इतर लोक 'धर्म' मानतात आणि त्याच मार्गाचे मनापासून अनुसरण करतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, समाजात जे श्रेष्ठ किंवा थोर पुरुष असतात, त्यांचे आचरण हेच इतरांसाठी प्रमाण ठरते. सामान्य माणसे शास्त्रांचा अभ्यास करण्यापेक्षा मोठ्या माणसांच्या कृतीकडे पाहून शिकतात. थोर व्यक्ती जे करतात, त्यालाच लोक 'धर्म' म्हणतात आणि त्याच वाटेने चालण्याचा प्रयत्न करतात. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे, कारण समाज त्यांचेच अनुकरण करत असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने आणि सत्याने वागली, तर मुलेही आपोआप तसेच वागायला शिकतात. उदाहरणार्थ, जर वडिलांनी कचरा नेहमी कुंडीतच टाकला, तर मूलही तेच पाहून स्वच्छतेची सवय लावून घेते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की श्रेष्ठ पुरुषांचे आचरण जगासाठी आदर्श कसे ठरते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा