←
बुधवार, 15 मे 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 18

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥

जेथें अर्जुना हें संन्यासपण । आणि योगाचें लक्षण । एकचि हें जाण । भिन्न नव्हे ॥ १८ ॥

"Where, O Arjuna, this state of Sanyasa and the characteristics of Yoga are known to be one and the same, not different."

संन्यासपण Noun
Sanyasapan
संन्यासाची वृत्ती किंवा अवस्था
State of renunciation
लक्षण Noun
Lakshan
वैशिष्ट्य किंवा स्वरूप
Characteristic or nature
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
Only one
जाण Verb
Jaan
समजून घे
Understand or know
भिन्न Adjective
Bhinna
वेगळे
Different

💡 अर्थ

हे अर्जुन, संन्यास और योग के लक्षण एक ही हैं, इन्हें अलग-अलग मत समझो; यह सत्य जान लो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, बाह्यतः संन्यास (कर्माचा त्याग) आणि कर्मयोग (फलाशा सोडून कर्म करणे) हे दोन वेगळे मार्ग वाटले तरी त्यांचे अंतिम ध्येय आणि मूळ स्वरूप एकच आहे. जो खरा संन्यासी आहे तोच खरा योगी आहे. कर्माचा त्याग म्हणजे केवळ कृती थांबवणे नव्हे, तर त्यातील कर्तेपणाचा अहंकार सोडणे होय. ज्याला हे ऐक्य समजते, त्यालाच सत्याचे दर्शन घडते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार न ठेवता, ते काम आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना केवळ मार्कांसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी केल्यास तो योग आणि संन्यास दोन्ही ठरतो.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग यांतील अभेद आणि त्यांचे एकच असलेले अंतिम ध्येय ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 254

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही प्रमाण मानिजे । मग तियेचि वाटे चालिजे । सहजें लोकीं ॥

"Therefore, whatever is done by the powerful, the same is accepted as authority by others; then the world naturally walks on that very path."

समर्थें Noun
samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
by a powerful or great person
कीजे Verb
kījē
केले जाते
is done
प्रमाण Noun
pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
standard or authority
इतरींही Pronoun
itarīṃhī
इतर लोकांनी सुद्धा
by others also
वाटे Noun
vāṭē
मार्गाने
on the path
सहजें Adverb
sahajēṃ
सहजपणे किंवा स्वाभाविकपणे
naturally or easily

💡 अर्थ

श्रेष्ठ पुरुष जो-जो आचरण करता है, अन्य लोग भी वैसा ही आचरण करते हैं। वह जो कुछ प्रमाण कर देता है, समस्त मनुष्य-समुदाय उसी के अनुसार बरतने लगता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून नेतृत्वाचा आणि सामाजिक जबाबदारीचा एक मोठा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक सामर्थ्यवान, ज्ञानी किंवा प्रतिष्ठित असतात, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सामान्य जनता एक 'प्रमाण' (Standard) म्हणून पाहते. सामान्य माणसाला काय योग्य आणि काय अयोग्य हे ठरवण्यासाठी अनेकदा शास्त्रांपेक्षा मोठ्या माणसांचे वागणे जास्त महत्त्वाचे वाटते. जर एखाद्या थोर व्यक्तीने एखादा मार्ग स्वीकारला, तर समाज विचार न करता त्याच मार्गाचे अनुकरण करतो. म्हणून, समाजात सुव्यवस्था राखण्यासाठी आणि लोकांना सन्मार्गावर नेण्यासाठी ज्ञानी माणसाने स्वतःच्या आचरणातून आदर्श घालून देणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठ्या व्यक्तींनी किंवा शाळेतील शिक्षकांनी शिस्त पाळली आणि खोटे बोलणे टाळले, तर मुलेही त्यांचेच पाहून आपोआप शिस्तप्रिय आणि सत्यवादी बनतात. 'आधी केले मग सांगितले' या उक्तीप्रमाणे वागणे म्हणजे या ओवीचा सराव होय.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की, ज्ञानी माणसाने आपली कर्तव्ये चोख का पार पाडली पाहिजेत, कारण समाज त्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवून चालत असतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 223

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैसीं बीजें भाजिलीं न रुजती। पेरलीं तरी॥

"Therefore, actions are performed, but they do not result in doership; just as roasted seeds do not sprout even if sown."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kījatī
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartēpaṇā
कर्तेपणाचा भाव / अहंकार
Sense of doership
भाजिलीं Adjective
Bhājilīṃ
भाजलेली
Roasted or burnt
रुजती Verb
Rujatī
अंकुरणे / उगवणे
To sprout
बीजें Noun
Bījēṃ
बिया
Seeds

💡 अर्थ

इसलिए कर्म तो किए जाते हैं, परंतु वे कर्तापन (बंधन) को प्राप्त नहीं होते। जैसे भुने हुए बीज बोने पर भी अंकुरित नहीं होते, वैसे ही ज्ञानी के कर्म फल नहीं देते।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्माचे रहस्य स्पष्ट करतात. ज्ञानी पुरुष जगाच्या कल्याणासाठी सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हे करतोय' असा अहंकार किंवा कर्तेपणा नसतो. ज्याप्रमाणे धान्याचे दाणे एकदा भाजले की त्यांची अंकुरण क्षमता नष्ट होते आणि ते जमिनीत पेरले तरी पुन्हा उगवू शकत नाहीत, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानाच्या अग्नीत भाजलेली कर्मे पुनर्जन्माला किंवा कर्माच्या बंधनाला कारणीभूत ठरत नाहीत. हे 'अकर्म' स्थितीचे सुंदर वर्णन आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण आपले कर्तव्य पार पाडताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत केल्यावर त्याचे श्रेय घेण्याऐवजी, ती आपली जबाबदारी होती असे मानल्यास आपल्याला मानसिक शांती मिळते आणि अहंकाराचा त्रास होत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्मे करूनही कर्माच्या बंधनात कसा अडकत नाही, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा