←
शनिवार, 20 एप्रिल 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 1

तंव अर्जुन म्हणे देवा । जरी हा विचारु बरवा । तरी मज कां या कवा । झुंजविसी ॥

"Then Arjuna said, O Lord, if this path of knowledge is better, then why do you engage me in this battle?"

तंव Adverb
Tanva
तेव्हा
Then
बरवा Adjective
Barava
चांगला किंवा श्रेष्ठ
Good or Superior
विचारु Noun
Vicharu
विचार किंवा मत
Thought or Opinion
झुंजविसी Verb
Jhunjavisi
युद्ध करायला लावतोस
Making me fight
कवा Adverb
Kava
कशासाठी किंवा का
Why or for what

💡 अर्थ

तेव्हा अर्जुन म्हणाला, हे देवा, जर तुम्हाला हा ज्ञानाचा मार्गच श्रेष्ठ वाटतो, तर मग मला या भयंकर युद्धात का ढकलत आहात?

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायाच्या सुरुवातीला अर्जुन श्रीकृष्णाला प्रश्न विचारतो. दुसऱ्या अध्यायात भगवंतांनी 'स्थितप्रज्ञ' आणि 'बुद्धी'चे महत्त्व सांगितले होते. अर्जुनाला असे वाटले की जर ज्ञान किंवा बुद्धी श्रेष्ठ आहे, तर मग कर्म (युद्ध) करण्याची काय गरज? तो गोंधळलेला आहे आणि विचारतोय की जर ज्ञानमार्ग चांगला आहे, तर मला या हिंसक कर्मात का गुंतवत आहात? हा प्रश्न कर्मयोगाच्या विवेचनाचा पाया ठरतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला दोन चांगल्या पर्यायांपैकी एक निवडताना गोंधळ होतो, तेव्हा आपण आपल्या मार्गदर्शकाला स्पष्ट प्रश्न विचारला पाहिजे. उदाहरण: अभ्यासासाठी कोणता विषय निवडावा हे न समजल्यास शिक्षकांना विचारणे.

📌 संदर्भ

दुसऱ्या अध्यायात बुद्धीचे महत्त्व ऐकल्यानंतर अर्जुन गोंधळला आहे. जर ज्ञान श्रेष्ठ आहे, तर मग युद्ध का करावे, असा प्रश्न तो विचारतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 52

तंव तो कुरुवृद्धु पितामहू । जो प्रतापाचा अगाधु । जैसा गर्जता मेघू । क्षोभला असे ॥ ५२ ॥

"Then that elder of the Kurus, the grandfather, who is of unfathomable prowess, roared like a thundering cloud."

तंव Adverb
Tanva
तेव्हा
Then
कुरुवृद्धु Noun
Kuruvruddhu
कुरुवंशातील ज्येष्ठ
Elder of the Kuru clan
पितामहू Noun
Pitamahu
आजोबा (भीष्म)
Grandfather (Bhishma)
प्रतापाचा Adjective
Pratapacha
पराक्रमाचा
Of valor
अगाधु Adjective
Agadhu
अफाट / अथांग
Immense / Unfathomable
गर्जता Adjective
Garjata
गर्जना करणारा
Thundering
मेघू Noun
Meghu
ढग
Cloud
क्षोभला Verb
Khshobhala
खवळलेला / गर्जलेला
Agitated / Roared

💡 अर्थ

त्यावेळी कुरुवंशातील सर्वात ज्येष्ठ असलेले भीष्म पितामह, जे अत्यंत पराक्रमी आहेत, ते गर्जना करणाऱ्या ढगाप्रमाणे जोरात ओरडले (सिंहनाद केला).

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भीष्म पितामहांच्या अफाट शक्तीचे आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्वाचे वर्णन करतात. दुर्योधनाचा निरुत्साह पाहून आणि त्याला धीर देण्यासाठी, कुरुवंशाचे आधारस्तंभ असलेल्या भीष्मांनी युद्धाची घोषणा करण्यापूर्वी मोठा सिंहनाद केला. त्यांच्या या आवाजाची तुलना आकाशात कडाडणाऱ्या पावसाळी ढगांशी केली आहे. हे त्यांच्या अगाध प्रतापाचे आणि युद्धाप्रती असलेल्या त्यांच्या निष्ठेचे प्रतीक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्या समूहाचा उत्साह कमी होतो, तेव्हा प्रमुखाने आपल्या आत्मविश्वासाने आणि शब्दांनी इतरांमध्ये ऊर्जा भरली पाहिजे. उदाहरण: एखाद्या कठीण प्रकल्पाच्या वेळी टीम लीडरने भीष्मांसारखा ठाम निर्धार व्यक्त करणे.

📌 संदर्भ

कौरव सैन्याचा उत्साह वाढवण्यासाठी कुरुवृद्ध भीष्म पितामहाने युद्धाचा शंख फुंकण्यापूर्वी केलेल्या सिंहनादाचे वर्णन या ओवीत आले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 28

म्हणोनि कर्म सांडावें । कीं न करितां असावें । हें कांहींच न फावे । अर्जुना पैं ॥

"Therefore, should action be abandoned, or should one remain without doing anything? This is not possible at all, O Arjuna."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action or work
सांडावें Verb
Sandave
सोडून द्यावे
To abandon
न करितां Adverb
Na Karita
काहीही न करता
Without doing
असावें Verb
Asave
राहावे
To remain
फावे Verb
Phave
शक्य होणे
To be possible
पैं Particle
Pain
नक्कीच / अरे
Indeed / O

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, कर्म सोडून देणे किंवा काहीही न करता गप्प बसणे हे तुला कधीच शक्य होणार नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या अपरिहार्यतेवर प्रकाश टाकतात. ते म्हणतात की, प्रकृतीच्या त्रिगुणांच्या प्रभावामुळे कोणताही जीव क्षणभरही कर्माशिवाय राहू शकत नाही. 'मी काहीच करणार नाही' असे म्हणणे हा केवळ एक भ्रम आहे, कारण शरीर धारण केल्यावर श्वासोच्छवास, पाहणे, ऐकणे यांसारखी नैसर्गिक कर्मे चालूच राहतात. त्यामुळे कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, कर्मातील फळाची आशा सोडून आपले कर्तव्य पार पाडणे हाच खरा शहाणपणा आहे. कर्मापासून पळ काढणे हे मानवी स्वभावाच्या विरुद्ध आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढू शकत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याला अभ्यासाचा कंटाळा आला तरी तो अभ्यास करणे पूर्णपणे सोडू शकत नाही, कारण ते त्याचे कर्तव्य आहे. कर्माचा कंटाळा करण्यापेक्षा ते आनंदाने स्वीकारणे हेच या ओवीचे शिक्षण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की पूर्णपणे निष्क्रिय राहणे कोणत्याही जीवासाठी अशक्य आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा