←
शुक्रवार, 22 मार्च 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 256

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे। तें तें इतरींही अनुष्ठिजे। तेंचि प्रमाण मानिजे। सामान्येंही॥

"Therefore, whatever a great man does, that very thing other men also do; whatever standard he sets up, the common people follow the same."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or great person
कीजे Verb
Kije
करतात
Does / Performs
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरणात आणले जाते
Is practiced / followed
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or Authority
सामान्येंही Noun
Samanyehi
सामान्य लोकांनी सुद्धा
Even by common people

💡 अर्थ

इसलिए श्रेष्ठ पुरुष जो-जो आचरण करते हैं, अन्य लोग भी वैसा ही करते हैं। वे जिसे प्रमाण मान लेते हैं, सामान्य लोग भी उसी का अनुसरण करते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, समाजात जे प्रभावशाली, ज्ञानी किंवा समर्थ लोक असतात, त्यांच्या वागण्याचा खोलवर प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. सामान्य लोक स्वतःचे स्वतंत्र नियम बनवण्याऐवजी मोठ्यांच्या पावलावर पाऊल ठेवणे सोपे समजतात. जर एखाद्या समर्थ व्यक्तीने एखादे कार्य केले, तर इतर लोकही तेच कार्य योग्य समजून करू लागतात. श्रेष्ठ व्यक्तींचे आचरण हे समाजासाठी एक 'प्रमाण' किंवा मापदंड ठरते. म्हणूनच, ज्यांच्याकडे नेतृत्व आहे किंवा जे समाजासाठी आदर्श आहेत, त्यांनी आपले आचरण अत्यंत जबाबदारीने आणि शुद्ध ठेवले पाहिजे, कारण समाज त्यांचेच अनुकरण करणार असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

घरातील वडीलधारी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक जसे वागतात, मुले तसेच शिकतात. उदाहरण: जर पालकांनी घरात खोटे बोलणे टाळले, तर मुलेही आपोआप सत्याचे महत्त्व शिकतात आणि तसेच वागतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ पुरुषांच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर आणि समाजावर होणारा परिणाम ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 182

म्हणोनि तूं अर्जुना । झणीं चित्तीं वाहासी खेदना । जे हे सर्वथा मारिजेना । कल्पांतींही ॥ १८२ ॥

"Therefore, O Arjuna, do not let sorrow enter your mind; for this (soul) is never slain, even at the end of time."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
Jhaṇīṃ
मुळीच / चुकूनही
At all / By any means
चित्तीं Noun
Cittīṃ
मनात
In the mind
खेदना Noun
Khedanā
दुःख / शोक
Grief / Sorrow
मारिजेना Verb
Mārijenā
मारले जात नाही
Cannot be killed
कल्पांतींही Noun
Kalpāntīṃhī
युगाच्या शेवटी सुद्धा
Even at the end of the eon

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम अपने मन में तनिक भी शोक मत करो; क्योंकि यह आत्मा सृष्टि के अंत में भी कभी मारी नहीं जा सकती।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्या अर्थी आत्मा हा अविनाशी आहे, त्या अर्थी तू मनात शोक धरण्याचे काहीच कारण नाही. शरीर हे नाशवंत आहे, परंतु त्यातील चैतन्य (आत्मा) हे कोणत्याही शस्त्राने किंवा काळाने नष्ट होऊ शकत नाही. अगदी सृष्टीचा लय (कल्पांत) झाला तरी आत्मतत्त्व अबाधित राहते. त्यामुळे 'मी मारणारा आहे' किंवा 'हे मरणार आहेत' हा तुझा भ्रम आहे, असे माउली सुचवत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीच्या हानीची भीती वाटते किंवा आपण प्रिय व्यक्तीच्या विरहाने दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की मूळ चैतन्य कधीच संपत नाही. हे ज्ञान आपल्याला कठीण प्रसंगात मानसिक धैर्य देते.

📌 संदर्भ

युद्धाच्या प्रसंगी अर्जुनाचा मोह आणि शोक दूर करण्यासाठी ज्ञानेश्वर महाराज त्याला आत्म्याच्या अविनाशी स्वरूपाचा बोध करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 25

जेणे सांडिला देहाभिमानु । जो विसरला मी-तूंपणु । जयासी आत्मबोधु पूर्णु । हाता आला ॥ २५ ॥

"One who has cast off the pride of the body, who has forgotten the distinction of 'I' and 'thou', and into whose hands has come the full knowledge of the Self."

जेणे Pronoun
Jene
ज्याने
By whom
सांडिला Verb
Sandila
त्याग केला / सोडला
Abandoned / Given up
देहाभिमानु Noun
Dehabhimanu
शरीराचा अहंकार
Body-ego
मी-तूंपणु Noun
Mi-tumpanu
द्वैतभाव / भेदभाव
Duality / Sense of 'I' and 'You'
आत्मबोधु Noun
Atmabodhu
आत्मज्ञान
Self-realization
हाता आला Verb
Hata ala
प्राप्त झाला
Attained / Acquired

💡 अर्थ

जिसने देह-अभिमान को त्याग दिया है, जो 'मैं' और 'तू' के भेदभाव को भूल गया है और जिसे पूर्ण आत्मज्ञान प्राप्त हो गया है, वह मुक्त है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाची लक्षणे सांगतात. जो साधक 'मी हे शरीर आहे' हा देहाभिमान पूर्णपणे त्यागून देतो, त्याच्या मनातील द्वैतभाव (मी आणि तू मधील फरक) नष्ट होतो. जेव्हा मनुष्याला सर्वत्र एकाच आत्मतत्त्वाचा अनुभव येतो, तेव्हा त्याला 'पूर्ण आत्मबोध' प्राप्त झाला असे म्हणतात. असा पुरुष प्रपंचात राहूनही ब्रह्माशी एकरूप झालेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा 'मी' आणि 'माझे' या अहंकारात अडकतो. जर आपण इतरांना स्वतःसारखेच मानले आणि अहंकार कमी केला, तर आपले जीवन अधिक आनंदी होईल. उदाहरणार्थ, एखाद्या कामाचे यश मिळाल्यावर केवळ स्वतःचे मोठेपण न सांगता सर्वांच्या सहभागाचा आदर करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या अध्यायात कर्मसंन्यास आणि कर्मयोग यांचे विवेचन करताना आत्मज्ञानी पुरुषाची स्थिती स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा