←
बुधवार, 28 फेब्रुवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 158

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि जेणें न बाधे धर्म । ते आचरावें सप्रेम । यथाविधी ॥ १५८ ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and does not conflict with righteousness; perform it with love and according to the rules."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य/विहित
Appropriate/Proper
बाधे Verb
Bādhē
बाधा येणे/विरोध होणे
Obstruct/Violate
आचरावें Verb
Ācarāvē
आचरण करावे/करावे
Should perform/practice
सप्रेम Adverb
Saprēma
प्रेमाने
With love/devotion
यथाविधी Adverb
Yathāvidhī
शास्त्रोक्त पद्धतीने/नियमानुसार
According to rules

💡 अर्थ

इसलिए, जो उचित कर्म है और जिससे धर्म की मर्यादा भंग नहीं होती, उसे प्रेमपूर्वक और विधि-विधान के अनुसार करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ कर्म करू नये, तर ते 'उचित' म्हणजे आपल्या अधिकारानुसार आणि परिस्थितीनुसार योग्य असावे. असे कर्म करताना त्यातून नैतिक मूल्यांचे किंवा धर्माचे उल्लंघन होणार नाही याची काळजी घ्यावी. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ते कर्म ओझे न मानता अत्यंत प्रेमाने आणि विहित नियमांचे (यथाविधी) पालन करून करावे. जेव्हा कर्म अशा निस्पृह आणि प्रेमळ भावनेने केले जाते, तेव्हा ते बंधनास कारणीभूत न ठरता मोक्षाचा मार्ग बनते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना, उदा. अभ्यास किंवा नोकरी, ती केवळ जबाबदारी म्हणून न करता आवडीने आणि प्रामाणिकपणे नियमांचे पालन करून करावी.

📌 संदर्भ

स्वधर्माचे आचरण कसे करावे, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज कर्माची पद्धत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 140

म्हणोनि तूं हें न विचारीं । उगाचि शोक न करीं । जे हें सर्वथा अवधारीं । मारिजेना ॥ १४० ॥

"Therefore, do not think thus, and do not grieve in vain; for know for certain that this (the soul) is never slain."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
विचारीं Verb
Vicārī̃
विचार करणे
To ponder or think
शोक Noun
Śōka
दुःख
Grief or sorrow
सर्वथा Adverb
Sarvathā
पूर्णपणे किंवा कोणत्याही प्रकारे
In every way or entirely
अवधारीं Verb
Avadhārī̃
लक्षात घे किंवा निश्चित समज
Understand or listen carefully
मारिजेना Verb
Mārijēnā
मारला जात नाही
Cannot be killed

💡 अर्थ

इसलिए तुम इस विषय में अधिक चिंता न करो और व्यर्थ शोक मत करो। यह भली-भांति जान लो कि यह (आत्मा) कभी मारा नहीं जा सकता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्या अर्थी आत्मा हा अविनाशी आहे, त्या अर्थी तू 'मी कोणाला मारतोय' किंवा 'हे मरतील' असा विचार करणे चुकीचे आहे. मृत्यू हा केवळ शरीराचा होतो, आत्म्याचा नाही. त्यामुळे तू शोक करणे थांबव आणि हे सत्य मनाशी पक्के कर की आत्मतत्व कोणत्याही परिस्थितीत नष्ट होऊ शकत नाही. हा उपदेश अर्जुनाचा मोह दूर करण्यासाठी केला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या गोष्टीच्या नुकसानीमुळे किंवा प्रिय व्यक्तीच्या विरहामुळे दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की मूळ तत्व किंवा आठवणी कधीच संपत नाहीत. उदाहरण: परीक्षेत अपयश आले तरी आपले ज्ञान आणि कष्ट करण्याची वृत्ती (आत्मा) संपत नाही, ती पुन्हा वापरता येते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी त्याला आत्म्याचे अमरत्व आणि अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 143

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । हें अंतःकरण निकें । जेथ विषयांचेनि नांवें न टिके । विटाळु कांहीं ॥

"Therefore, Arjuna, listen; this heart is pure, where no defilement of sensory objects remains even in name."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
निकें Adjective
Nikēṃ
शुद्ध किंवा चांगले
Pure or Good
विषयांचेनि Noun
Viṣayāñcēni
विषयांच्या (इंद्रिय सुखांच्या)
Of sensory objects
विटाळु Noun
Viṭāḷu
अशुद्धता किंवा दोष
Impurity or Defilement
टिके Verb
Ṭikē
राहणे किंवा टिकणे
To stay or endure

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन सुनो, यह अंतःकरण इतना शुद्ध है कि यहाँ विषयों के नाम से भी कोई अशुद्धि नहीं टिकती।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) अंतःकरणाची शुद्धता स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याचे मन आत्मस्वरूपात विलीन झाले आहे, त्याचे अंतःकरण 'निके' म्हणजे अत्यंत निर्मळ असते. अशा मनात ऐहिक विषयांची (काम, क्रोध, लोभ) सावलीही पडत नाही. ज्याप्रमाणे आरसा स्वच्छ असेल तरच त्यात स्पष्ट प्रतिबिंब दिसते, त्याप्रमाणे हे शुद्ध अंतःकरण कोणत्याही बाह्य प्रलोभनाने विटाळले जात नाही. विषयांचा स्पर्श तर दूरच, पण त्यांचे नावही तिथे टिकू शकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण आपले ध्येय निश्चित करतो, तेव्हा बाह्य प्रलोभने आपल्याला विचलित करू नयेत. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यासाचा निश्चय केला असेल, तर मोबाईल किंवा खेळाचे आकर्षण त्याच्या मनात येऊ नये; हेच 'शुद्ध अंतःकरण' होय.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना त्याच्या अंतःकरणाच्या निर्मळतेचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा