←
गुरुवार, 22 फेब्रुवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 1

संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि । यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥

तंव अर्जुन म्हणे देवा । हा संन्यासु जो सांगावा । तोचि कर्मयोगु बरवा । म्हणतसां तुम्ही ॥

"Then Arjuna said, O Lord, you speak of Sanyasa (renunciation) and then you also praise Karma Yoga as being good. Tell me which is better."

तंव Adverb
Tanva
तेव्हा
Then
संन्यासु Noun
Sanyasu
कर्माचा त्याग
Renunciation
बरवा Adjective
Barava
चांगला किंवा श्रेष्ठ
Better or superior
म्हणतसां Verb
Mhanatasa
म्हणत आहात
Are saying
देवा Noun
Deva
हे परमेश्वरा (कृष्णा)
O Lord

💡 अर्थ

अर्जुन म्हणाला, हे देवा, तुम्ही एकदा संन्यासाची (कर्माचा त्याग) स्तुती करता आणि पुन्हा कर्मयोगाची (कर्म करण्याची) प्रशंसा करता. या दोघांपैकी जे माझ्यासाठी नक्कीच हिताचे आहे, ते मला सांगा.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या पाचव्या अध्यायाच्या सुरुवातीला अर्जुन संभ्रमात आहे. चौथ्या अध्यायात भगवंतांनी ज्ञान आणि कर्म या दोन्ही गोष्टींचे महत्त्व सांगितले होते. अर्जुनाला असे वाटते की संन्यास (सर्व कर्मांचा त्याग) आणि कर्मयोग (फलाशा सोडून कर्म करणे) हे दोन परस्परविरोधी मार्ग आहेत. म्हणून तो श्रीकृष्णाला विनंती करतो की, या दोन मार्गांपैकी कोणता मार्ग अधिक श्रेयस्कर आणि आचरणास सोपा आहे, हे स्पष्ट करावे. ज्ञानेश्वर महाराज येथे अर्जुनाच्या मनातील द्वंद्व अतिशय सुंदररीत्या मांडतात, जिथे साधकाला दोन श्रेष्ठ मार्गांपैकी एकाची निवड करणे कठीण जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला दोन चांगल्या पर्यायांपैकी एक निवडायचा असतो, तेव्हा गोंधळून न जाता तज्ज्ञांचा किंवा मार्गदर्शकाचा सल्ला घ्यावा. उदाहरणार्थ, अभ्यासाच्या दोन पद्धतींपैकी कोणती अधिक प्रभावी आहे हे शिक्षकांना विचारणे.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला संन्यास आणि कर्मयोग यांमधील श्रेष्ठ मार्ग कोणता याबद्दल शंका निर्माण झाली आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 130

म्हणोनि उचितें कर्मे । आचरावीं मनोधर्में । हेचि मुख्य परम धर्मे । मानिजे गा ॥ १३० ॥

"Therefore, perform appropriate actions with mental conviction; consider this as the primary supreme duty."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Uchite
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
आचरावीं Verb
Acharavi
आचरणात आणावीत किंवा करावीत
Should be performed
मनोधर्में Noun
Manodharme
मनाच्या शुद्ध भावनेने
With mental conviction or sincerity
परम Adjective
Parama
सर्वश्रेष्ठ किंवा सर्वोच्च
Supreme or highest
मानिजे Verb
Manije
मानले जाते
Is considered

💡 अर्थ

म्हणून आपल्या वाट्याला आलेली योग्य कर्तव्ये मनापासून करावीत. हाच सर्वात मोठा धर्म मानला जातो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेली, शास्त्राने सांगितलेली आणि परिस्थितीनुसार योग्य असलेली (उचित) कर्मे केली पाहिजेत. ही कर्मे केवळ बाह्यतः न करता ती 'मनोधर्में' म्हणजे मनाच्या पूर्ण एकाग्रतेने आणि शुद्ध भावनेने करावीत. फळाची आशा न धरता केवळ कर्तव्य म्हणून केलेले कर्म हाच सर्वश्रेष्ठ धर्म (परम धर्म) आहे. हेच मानवी जीवनाचे सार्थक करणारे मुख्य आचरण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, एखादा विद्यार्थी जेव्हा केवळ गुणांच्या मागे न धावता, विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करतो, तेव्हा तो या ओवीनुसार 'उचित कर्म' करत असतो. हेच त्याचे कर्तव्य आणि धर्म आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे पालन आणि विहित कर्माचे महत्त्व सांगत आहेत, जे मोक्षाचे साधन ठरते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 343

म्हणोनि तूं आतां । कां झुरसी पांडुसुता । हें न विचारीसी कां चित्ता । आपुलिया ॥ ३४३ ॥

"Therefore, why do you grieve now, O son of Pandu? Why do you not consider this in your own mind?"

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झुरसी Verb
Jhurasi
शोक करतोस / झुरतोस
Grieving / pining
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
विचारीसी Verb
Vicharisi
विचार करतोस
Consider / Think
चित्ता Noun
Chitta
मनात / अंतःकरणात
In the mind

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू आता का शोक करत आहेस? तू आपल्या मनात या गोष्टीचा विचार का करत नाहीस?

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व स्पष्ट केल्यानंतर, श्रीकृष्ण म्हणतात की आता शोक करण्याचे कोणतेही कारण उरलेले नाही. अर्जुनाने आपल्या विवेकाचा आणि बुद्धीचा वापर करून या सत्याचा स्वतःच्या मनात विचार करावा. अज्ञानामुळे होणारा मोह सोडून देऊन कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करावे, असा हा गहन आशय आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात अडकतो आणि रडत बसतो, तेव्हा ही ओवी आपल्याला स्वतःच्या बुद्धीने विचार करायला शिकवते. उदाहरण: परीक्षेत अपयश आले तर रडत न बसता, आपण कुठे कमी पडलो याचा शांतपणे विचार करून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट केल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या अनावश्यक शोकाबद्दल विचारत आहेत आणि त्याला विवेकाने विचार करण्यास प्रवृत्त करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा