←
बुधवार, 21 फेब्रुवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 194

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जो कर्मबंधुचि निवारे । तो उपायु येणें प्रकारें । दाविला तुज ॥

"Therefore, the means by which the bondage of action is removed through action itself has been shown to you in this manner."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
Of action
आधारे Noun
Adhare
साहाय्याने / आधाराने
With the help of
कर्मबंधु Noun
Karmabandhu
कर्माचे बंधन
Bondage of action
निवारे Verb
Nivare
नष्ट करतो / दूर करतो
Removes / Destroys
उपायु Noun
Upayu
मार्ग / युक्ती
Method / Remedy
दाविला Verb
Davila
दाखवला
Shown

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्याच मदतीने कर्माचे बंधन कसे तोडता येते, तो उपाय मी तुला या प्रकारे सांगितला आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, सामान्यतः कर्म हे माणसाला संसारात अडकवणारे असते. परंतु, जर तेच कर्म फळाची आशा न धरता आणि ईश्वराप्रती अर्पण बुद्धीने केले, तर तेच कर्म बंधनातून मुक्त होण्याचे साधन बनते. ज्याप्रमाणे विषाने विष मरते, त्याप्रमाणे कर्मानेच कर्माचे बंधन कापण्याची ही युक्ती (कर्मयोग) श्रीकृष्णाने अर्जुनाला सांगितली आहे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील 'कर्तेपणा' सोडणे महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण आपले शालेय अभ्यास किंवा घरातील कामे करताना 'मला काय मिळेल' याचा विचार न करता, ते काम उत्तमरीतीने पूर्ण करण्यावर लक्ष दिले पाहिजे. उदाहरण: परीक्षेत पहिला नंबर येईल की नाही या चिंतेपेक्षा, मनापासून अभ्यास करणे हाच खरा कर्मयोग आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की, अनासक्त वृत्तीने केलेले कर्म मनुष्याला संसाराच्या बंधनातून मुक्त कसे करते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 108

म्हणोनि उचितें कर्मे । आचरावीं मनोधर्में । जेणें पाविजे परमे । पुरुषार्थातें ॥

"Therefore, perform the appropriate duties with mental resolve, by which the supreme goal of life is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Uchite
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
कर्मे Noun
Karme
कर्तव्ये किंवा कार्ये
Duties or actions
आचरावीं Verb
Acharavi
आचरणात आणावीत किंवा करावीत
Should be performed
मनोधर्में Adverb
Manodharme
मनाच्या शुद्ध भावनेने किंवा निष्ठेने
With mental righteousness or resolve
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained
परमे Adjective
Parame
सर्वोच्च
Supreme
पुरुषार्थातें Noun
Purusharthate
जीवनाचे अंतिम ध्येय (मोक्ष)
To the ultimate goal of life

💡 अर्थ

म्हणून आपल्या वाट्याला आलेली योग्य कर्तव्ये मनापासून आणि शुद्ध भावनेने करावीत, ज्यामुळे आपल्याला जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय (मोक्ष) प्राप्त होईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा त्याग न करता, आपल्या वाट्याला आलेली विहित कर्मे (स्वधर्म) अत्यंत निष्ठेने केली पाहिजेत. 'मनोधर्में' या शब्दाचा अर्थ असा की, कर्म करताना मनात कोणताही स्वार्थ किंवा फळाची आशा नसावी. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य एकाग्रतेने आणि शुद्ध हेतूने पार पाडतो, तेव्हा ती कर्मेच आपल्याला बंधनातून मुक्त करून परम पुरुषार्थापर्यंत म्हणजेच ईश्वरी साक्षात्कारापर्यंत घेऊन जातात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी केवळ गुणांसाठी अभ्यास न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या शुद्ध हेतूने (मनोधर्माने) अभ्यास करावा. यामुळे त्यांना केवळ परीक्षेत यशच मिळणार नाही, तर त्यांचे व्यक्तिमत्वही समृद्ध होईल.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 28

तैसेचि गुरु आणि कनिष्ठ । पितृव्य आणि इष्ट । देखिले तेथ वरिष्ठ । सकळही ॥ २८ ॥

"Similarly, he saw his teachers, younger brothers, paternal uncles, and dear friends; all the elders were present there."

तैसेचि Adverb
Taishechi
तसेच
Similarly
गुरु Noun
Guru
शिक्षक
Teachers
कनिष्ठ Adjective
Kanishtha
धाकटे
Younger
पितृव्य Noun
Pitruvya
काका
Paternal uncles
इष्ट Noun
Ishta
प्रिय
Dear ones
वरिष्ठ Adjective
Varishtha
थोर
Elders
सकळही Adjective
Sakalahi
सर्व
All

💡 अर्थ

तसेच अर्जुनाने तिथे आपले गुरु, धाकटे भाऊ, काका आणि सर्व प्रिय मित्र पाहिले. तिथे सर्व थोर मंडळी युद्धासाठी उभी होती.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत अर्जुनाला युद्धभूमीवर कोण कोण दिसत आहे याचे सविस्तर वर्णन आहे. अर्जुनाने केवळ सैन्य पाहिले नाही, तर त्याने आपल्या आयुष्यातील महत्त्वाच्या व्यक्तींना पाहिले. यात त्याचे गुरु (द्रोणाचार्य, कृपाचार्य), त्याचे धाकटे भाऊ, काका आणि इतर आदरणीय वडीलधारी मंडळी होती. आपल्याच कुटुंबातील आणि आदरणीय व्यक्तींविरुद्ध शस्त्र उचलावे लागणार, या विचाराने अर्जुनाच्या मनात निर्माण होणाऱ्या विषादाची ही पार्श्वभूमी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यात अनेकदा आपल्याला अशा लोकांशी वैचारिक संघर्ष करावा लागतो ज्यांचा आपण आदर करतो. अशा वेळी नात्यातील ओलावा आणि कर्तव्याची जाणीव यात संतुलन राखणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, जर घरातील मोठ्या व्यक्तीकडून काही चूक होत असेल, तर आदराने पण ठामपणे आपली बाजू मांडणे.

📌 संदर्भ

युद्धभूमीवर अर्जुनाला आपले गुरु, काका आणि वडीलधारी मंडळी दिसतात, ज्यामुळे त्याच्या मनातील द्वंद्व अधिक तीव्र होते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा