←
शुक्रवार, 16 फेब्रुवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 94

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां नाही श्रम । तेचि करीं तूं परम । स्वधर्मु हा ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and which does not cause strain; that is the supreme Swadharma."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Proper
आचरतां Verb
Acharata
करताना / आचरण करताना
While performing
श्रम Noun
Shrama
कष्ट / थकवा
Effort / Fatigue
स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty

💡 अर्थ

इसलिए, जो उचित कर्म है और जिसे करने में कोई कष्ट या थकान महसूस न हो, वही तुम्हारा परम स्वधर्म है, उसे ही करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला 'स्वधर्माचे' मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या प्रकृतीला आणि अधिकाराला साजेसे असेच विहित कर्म करावे. जे कर्म आपल्या स्वभावाशी जुळते, ते करताना मनावर ताण येत नाही आणि शरीराला थकवा जाणवत नाही. असे सहजतेने घडणारे कर्म म्हणजेच 'स्वधर्म' होय. जेव्हा आपण आपल्या वाट्याला आलेले कर्तव्य आनंदाने पार पाडतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला मोक्षाकडे घेऊन जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर एखाद्या विद्यार्थ्याला चित्रकलेची आवड असेल आणि त्याने त्यातच आपले करिअर केले, तर त्याला ते काम करताना कधीही कंटाळा येणार नाही. हेच त्याचे 'उचित कर्म' ठरेल. आपल्या आवडीनुसार आणि कर्तव्यानुसार काम केल्यास यश सहज मिळते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांच्या उपदेशावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला सांगतात की ओझे न वाटता सहजपणे जे कर्म घडते, तेच श्रेष्ठ कर्तव्य आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 179

म्हणौनि कर्माचेनि आधारें । जो कर्मचि सांडूनि वावरे । तो कर्मत्यागी संसारे । तोचि एकु ॥

"Therefore, one who, while taking the support of action, moves about having abandoned the sense of action itself, he alone is the true renouncer in this world."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmanicheni
कर्माच्या
Of action
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून / त्याग करून
Having abandoned
वावरे Verb
Vavare
वावरतो / वागतो
Behaves or moves about
संसारे Noun
Sansare
जगात / संसारात
In the world
एकु Adjective
Eku
एकच / अद्वितीय
Only one

💡 अर्थ

इसलिए, जो व्यक्ति संसार में कर्म करते हुए भी मन से कर्तापन के अहंकार को त्याग देता है, वही वास्तव में सच्चा कर्मत्यागी है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'नैष्कर्म्य' स्थितीचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, केवळ हातापायांनी कर्म करणे थांबवणे म्हणजे कर्मत्याग नव्हे. खरा कर्मत्यागी तोच आहे, जो बाहेरून सर्व कर्तव्ये पार पाडत असतानाही, अंतर्यामी 'मी हे कर्म करणारा आहे' या अहंकाराचा त्याग करतो. जो कर्माच्या फळाची अपेक्षा न धरता आणि कर्माशी स्वतःला न चिकटवता संसारात वावरतो, तोच खरा संन्यासी होय. कर्मात राहूनही कर्मापासून अलिप्त राहण्याची ही कला ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की अभ्यास करताना किंवा घरातील कामे करताना, 'मी किती मोठे काम करतोय' असा गर्व न बाळगता आपले कर्तव्य आनंदाने पार पाडणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने विजयाचा अहंकार न धरता केवळ खेळाचा आनंद घेण्यासाठी खेळणे.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायात श्रीकृष्ण कर्माचे आणि ज्ञानाचे दिव्य स्वरूप सांगत आहेत. येथे ज्ञानेश्वर महाराज अशा व्यक्तीचे वर्णन करत आहेत जिने कर्म करत असतानाही कर्माच्या बंधनातून मुक्तता मिळवली आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 6, श्लोक 7

जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः । शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥ ७ ॥

जेथें अर्जुना हें चित्त । आपणयांतें आपणचि पाहत । तें पाहोनि सुखें डुलत । आपणचि होय ॥ ७ ॥

"Where, O Arjuna, this mind sees itself within itself, and seeing that, it sways with joy and becomes that itself."

चित्त Noun
Chitta
मन किंवा अंतःकरण
Mind or consciousness
पाहत Verb
Pahat
पाहणे किंवा अनुभवणे
Seeing or observing
सुखें Adverb
Sukhen
आनंदाने
With bliss or joy
डुलत Verb
Dulat
तल्लीन होऊन डोलणे
Swaying in ecstasy
आपणचि Pronoun
Aapanachi
स्वतःच
Oneself only

💡 अर्थ

हे अर्जुन, जहाँ यह चित्त स्वयं को अपने आप में ही देखता है, वहाँ वह उस आनंद से झूम उठता है और स्वयं वही स्वरूप बन जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ध्यानाच्या अत्युच्च अवस्थेचे वर्णन करतात. जेव्हा साधकाचे चित्त बाह्य जगातील विषयांकडून वळून अंतर्मुख होते, तेव्हा त्याला आत्मस्वरूपाचे दर्शन घडते. हे दर्शन इतके विलक्षण आणि आनंददायी असते की, मन त्या सुखात पूर्णपणे विरघळून जाते. तिथे पाहणारा (साधक) आणि पाहिले जाणारे (आत्मस्वरूप) असा भेद उरत नाही; मन स्वतःच ब्रह्मरूप किंवा आत्मरूप होऊन जाते. हीच खरी समाधी अवस्था आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण खूप तणावात असतो, तेव्हा थोडा वेळ शांत बसून स्वतःच्या विचारांचे निरीक्षण केल्यास आपल्याला आंतरिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी घाबरून न जाता स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास ठेवणे म्हणजे अंतर्मनाचा आनंद मिळवणे होय.

📌 संदर्भ

ध्यानयोगाद्वारे जेव्हा चित्त आत्मस्वरूपात स्थिर होते, तेव्हा मिळणाऱ्या आनंदाचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा