←
बुधवार, 31 जानेवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 75

म्हणोनि अज्ञानापासोनि जाहले । जे हे संशयाचे जाळे । ते ज्ञानासि पाहिजे तोडिले । आपुलिया हातां ॥ ७५ ॥

"Therefore, this web of doubt born of ignorance must be cut down by you, with your own hands, using knowledge."

अज्ञानापासोनि Noun
Ajnanapasoni
अज्ञानापासून
from ignorance
संशयाचे Noun
Sanshayache
संशयाचे
of doubt
जाळे Noun
Jale
जाळे
web or net
ज्ञानासि Noun
Jnanasi
ज्ञानाने
with knowledge
तोडिले Verb
Todile
तोडले पाहिजे
should be cut
आपुलिया Pronoun
Apuliya
स्वतःच्या
one's own

💡 अर्थ

इसलिए अज्ञान से उत्पन्न इस संशय के जाल को तुम्हें अपने ही हाथों ज्ञान के द्वारा काट देना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला मार्गदर्शन करताना म्हणतात की, मनुष्याच्या मनातील सर्व संशय हे केवळ अज्ञानातून निर्माण होतात. हे संशय एका जाळ्याप्रमाणे माणसाला अडकवून ठेवतात आणि त्याची प्रगती रोखतात. हा संशय नष्ट करण्यासाठी दुसऱ्या कोणाची वाट न पाहता, स्वतःच्या विवेकाने आणि आत्मज्ञानाने तो तोडून टाकला पाहिजे. ज्ञानाचा उदय झाला की संशयाचे अस्तित्व आपोआप संपते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला आपल्या ध्येयाबद्दल किंवा क्षमतेबद्दल शंका वाटते, तेव्हा त्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळवून तो संशय दूर करावा. उदाहरणार्थ, नवीन व्यवसाय सुरू करताना भीती वाटत असेल, तर त्या क्षेत्राचा अभ्यास केल्यास आत्मविश्वास वाढतो आणि संशय फिटतो.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, श्री ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या तलवारीने संशयाचा नाश करण्याच्या आवश्यकतेवर भर देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 153

श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला । समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥

जेथ श्रुतीचां वागोजाळीं । गुंफली बुद्धि संचली । ते स्थिरावेल निश्र्चळीं । समाधीमाजी ॥ १५३ ॥

"When the intellect, entangled in the web of Vedic words, becomes steady and unwavering in Samadhi."

श्रुतीचां Noun
Shruticham
वेदांच्या
Of the Vedas
वागोजाळीं Noun
Vagojalim
शब्दांच्या जाळ्यात
In the web of words
गुंफली Verb
Gumphali
अडकलेली किंवा गुंतलेली
Entangled
निश्र्चळीं Adjective
Nishchali
अढळ किंवा स्थिर
Unwavering
समाधीमाजी Noun
Samadhimaji
समाधीमध्ये
In the state of Samadhi

💡 अर्थ

जब तुम्हारी बुद्धि वेदों के विभिन्न वचनों और कर्मकांडों के जाल से निकलकर समाधि में स्थिर हो जाएगी, तब तुम्हें वास्तविक योग प्राप्त होगा।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मानवी बुद्धी अनेकदा शास्त्रांच्या, विधी-निषेधांच्या आणि शब्दांच्या गुंतागुंतीत (वागोजाळी) अडकलेली असते. जोपर्यंत बुद्धी या बाह्य ज्ञानाच्या गोंधळात असते, तोपर्यंत तिला आत्मसाक्षात्कार होत नाही. जेव्हा ही बुद्धी सर्व संभ्रमातून मुक्त होऊन, निश्चल होऊन परमात्म्याच्या स्वरूपात (समाधीमध्ये) स्थिर होते, तेव्हाच साधकाला खऱ्या अर्थाने 'योग' प्राप्त होतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ माहिती नसून प्रत्यक्ष अनुभव असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक लोकांची मते आणि माहितीच्या ओझ्याखाली दबलेले असतो. अशा वेळी गोंधळून न जाता, मन शांत करून स्वतःच्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे बुद्धी स्थिर करणे होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी अनेक पुस्तके वाचून गोंधळण्यापेक्षा मूळ संकल्पना समजून घेऊन मन शांत ठेवणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की बुद्धी कधी आणि कशी स्थिर होऊन योगाची प्राप्ती करून देते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 141

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सद्धर्म । तेचि करीं तूं मनोधर्म । विरक्तु होऊनि ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and which, when practiced, is righteous; do it with a mind detached from results."

उचित Adjective
uchita
योग्य
Appropriate
सद्धर्म Noun
saddharma
सत्कर्म किंवा सत्य मार्ग
Righteousness or True path
आचरतां Verb
ācharatāṃ
आचरण करताना
While performing or practicing
मनोधर्म Noun
manodharma
मनाचा निश्चय किंवा स्वभाव
Mental resolve or disposition
विरक्तु Adjective
viraktu
अनासक्त किंवा मोह नसलेला
Detached or Dispassionate

💡 अर्थ

इसलिए, जो कर्म उचित है और जिसका आचरण करना धर्म है, उसे तुम अनासक्त होकर (बिना किसी मोह के) करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ तेच कर्म करावे जे त्याच्यासाठी विहित किंवा योग्य आहे. असे कर्म करताना ते 'सद्धर्म' म्हणजे सत्याच्या मार्गावर चालणारे असावे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, हे कर्म करताना मनात फळाची अपेक्षा किंवा कर्माबद्दलची आसक्ती (विरक्त होऊन) नसावी. जेव्हा आपण निस्वार्थ भावनेने आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हाच ते खऱ्या अर्थाने योग ठरते आणि मनुष्याला बंधनातून मुक्त करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाकडे आपले कर्तव्य म्हणून पाहावे, केवळ परीक्षेत गुण मिळवण्यासाठी नाही. जेव्हा आपण फळाची चिंता न करता मनापासून काम करतो, तेव्हा ताण कमी होतो आणि कामाचा दर्जा सुधारतो.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आसक्ती सोडून विहित कर्म करण्याचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा