←
मंगळवार, 30 जानेवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 74

तैसे अध्यात्मशास्त्र हे थोर । जेथ अर्जुनु मुख्य पात्रीं सादर । आणि संवादु हा साचार । संजय-धृतराष्ट्राचा ॥

"Likewise, this spiritual science is profound, where Arjuna is the primary respectful recipient, and it is the true dialogue between Sanjaya and Dhritarashtra."

अध्यात्मशास्त्र Noun
Adhyatmashastra
आत्मज्ञानाचे शास्त्र
Spiritual science
थोर Adjective
Thor
महान किंवा श्रेष्ठ
Great or Grand
पात्रीं Noun
Patri
भूमिकेत किंवा पात्राच्या ठिकाणी
In the role of a character
सादर Adverb
Sadar
आदराने किंवा सन्मानाने
With respect
साचार Adjective
Sachar
प्रत्यक्ष किंवा खरोखर
Truly or Actually
संवादु Noun
Sanvadu
चर्चा किंवा संभाषण
Dialogue

💡 अर्थ

त्याचप्रमाणे हे अध्यात्मशास्त्र अतिशय श्रेष्ठ आहे, ज्यामध्ये अर्जुन हा मुख्य श्रोता (पात्र) आहे आणि संजय व धृतराष्ट्र यांचा हा प्रत्यक्ष संवाद आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानेश्वरीच्या (गीतेच्या) स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की हे अध्यात्मशास्त्र अत्यंत महान आहे. यात अर्जुन हा मुख्य पात्र असून तो अत्यंत आदराने हे ज्ञान ग्रहण करत आहे. तसेच, हा संवाद संजय आणि धृतराष्ट्र यांच्यातील प्रत्यक्ष वार्तालाप आहे, जो व्यासांच्या कृपेने आपल्याला उपलब्ध झाला आहे. हे शास्त्र केवळ शब्द नसून आत्मज्ञानाचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जीवनात जेव्हा आपण एखादी महत्त्वाची गोष्ट शिकतो, तेव्हा अर्जुनासारखी एकाग्रता आणि आदर असावा. उदाहरणार्थ, वर्गात शिक्षकांकडून ज्ञान घेताना आपण पूर्ण लक्ष दिले पाहिजे, तरच ते ज्ञान आपल्याला प्राप्त होईल.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर भगवद्गीतेच्या आध्यात्मिक प्रवचनाच्या महानतेचे आणि त्यातील पात्रांचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 9

प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥ ९ ॥

पाहें पां प्रवृत्तीचेनि मेळें । इंद्रियें आपुलालेनि बळें । आपुलालेनि विषयें मिळे । वर्तती जरी ॥ ९ ॥

"See, even if the senses, by the force of their natural tendencies, engage with their respective objects."

पाहें Verb
Pāhēṃ
बघ किंवा पहा
Look or observe
प्रवृत्तीचेनि Noun
Pravr̥ttīcēni
स्वभावाच्या किंवा प्रवृत्तीच्या
By natural tendency
इंद्रियें Noun
Indriyēṃ
ज्ञानेंद्रिये व कर्मेंद्रिये
Senses
आपुलालेनि Adjective
Āpulālēni
स्वतःच्या किंवा आपापल्या
Respective or own
बळें Noun
Baḷēṃ
शक्तीने किंवा जोराने
By force or strength
विषयें Noun
Viṣayēṃ
इंद्रियांच्या विषयांमध्ये
In the objects of senses
वर्तती Verb
Vartatī
वागतात किंवा कार्य करतात
Act or behave

💡 अर्थ

बघ, जेव्हा इंद्रिये आपल्या नैसर्गिक प्रवृत्तीनुसार आणि स्वतःच्या शक्तीने आपापल्या विषयांमध्ये वावरतात किंवा कार्य करतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, आत्मज्ञानी पुरुष हा इंद्रियांच्या क्रियांपासून अलिप्त असतो. जरी डोळे पाहण्याचे, कान ऐकण्याचे किंवा इतर इंद्रिये आपापल्या विषयांत गुंतलेली दिसली, तरी तो पुरुष हे जाणतो की ही केवळ प्रकृतीची हालचाल आहे. इंद्रिये त्यांच्या स्वभावानुसार आणि शक्तीनुसार विषयांकडे ओढली जातात, पण शुद्ध आत्मा या सर्व क्रियांमध्ये कर्ता नसून केवळ साक्षी असतो. हा 'अकर्तेपणाचा' भाव संन्यासयोगाचा गाभा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी करतोय' हा अहंकार सोडून द्यावा. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना किंवा खेळताना, शरीर आणि मन त्यांचे काम करत आहेत असे समजून मनावरचा ताण कमी करावा आणि कामात एकाग्र व्हावे.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष इंद्रियांच्या व्यवहारात असूनही त्यापासून कसा अलिप्त असतो, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 18

तरी हे साचोकारें । जे शरीरें नाशवंतें निर्धारें । आणि अविनाशी तें अक्षरें । आत्मतत्त्व ॥ १८ ॥

"Truly, these bodies are known to be perishable, but the soul is eternal and indestructible."

साचोकारें Adverb
sāchokāreṃ
नक्कीच किंवा खरोखर
truly or certainly
नाशवंतें Adjective
nāśavaṃteṃ
नष्ट होणारे
perishable
निर्धारें Adverb
nirdhāreṃ
निश्चयाने किंवा खात्रीने
with certainty
अविनाशी Adjective
avināśī
कधीही नष्ट न होणारे
indestructible
अक्षरें Adjective
akṣareṃ
ज्याचा क्षय होत नाही असे
imperishable
आत्मतत्त्व Noun
ātmatattva
आत्म्याचे स्वरूप
the principle of soul

💡 अर्थ

हे शरीर नक्कीच नाशवंत आहे, पण त्यातील आत्मा हा कधीही न संपणारा आणि अविनाशी आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मानवी देह हा पंचमहाभूतांपासून बनलेला असून तो काळाच्या ओघात नष्ट होणारा आहे. परंतु, या देहाच्या आत जे आत्मतत्त्व आहे, ते कधीही नष्ट होत नाही. ते 'अक्षर' म्हणजे ज्याचा कधीही क्षय होत नाही असे शाश्वत आहे. शरीराचा अंत झाला तरी आत्म्याचा अंत होत नाही, हेच अंतिम सत्य आहे असे ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला पटवून देतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण आजारपण किंवा मृत्यूला घाबरतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की शरीर बदलणारे आहे, पण आपले खरे अस्तित्व (आत्मा) कायम आहे. उदाहरणार्थ, जुने कपडे बदलून नवीन घालण्यासारखेच हे शरीर बदलणे आहे, असे मानल्यास दुःख कमी होते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला शरीर आणि आत्मा यातील फरक समजावून सांगत आहेत. ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा