←
मंगळवार, 30 जानेवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 160

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं पां | परि फळाची वासना | सांडूनि करीं ||

"Therefore, O Arjuna, do not forsake this action; but perform it by relinquishing the desire for its fruit."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माचा / कर्माला
to the action
संडीं Verb
Sandi
त्याग करू नकोस
do not abandon
वासना Noun
Vasana
इच्छा किंवा फळाची आशा
desire or expectation of fruit
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून देऊन
having relinquished
करीं Verb
Kari
कर
perform / do

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू या कर्माचा त्याग करू नकोस; फक्त त्या कर्माच्या फळाची आशा सोडून तू तुझे कर्तव्य कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा कंटाळा करून किंवा घाबरून ते सोडून देऊ नये. कर्म करणे हा मानवाचा स्वभाव आणि धर्म आहे. अडचण कर्मात नसून कर्माच्या फळाबद्दल असलेल्या आसक्तीमध्ये (वासना) असते. जर आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता, केवळ आपले कर्तव्य म्हणून कर्म केले, तर ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, उलट ते मोक्षाला कारणीभूत ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की विद्यार्थी म्हणून अभ्यास करताना 'मला परीक्षेत किती गुण मिळतील' या चिंतेत न पडता, केवळ विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी मन लावून अभ्यास करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या तिसऱ्या अध्यायातील निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला कर्तव्याचे महत्त्व पटवून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 371

तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥

म्हणोनि इंद्रियांचा निग्रहो । जयासी जाहला असे पहा हो । तयाचेचि ठायीं स्थिर राहो । प्रज्ञा माझी ॥

"Therefore, O mighty-armed Arjuna, his wisdom is steady whose senses are completely restrained from their objects."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
therefore
इंद्रियांचा Noun
Indriyancha
इंद्रियांचा
of the senses
निग्रहो Noun
Nigraho
संयम किंवा ताबा
restraint or control
जयासी Pronoun
Jayasi
ज्याला
to whom
स्थिर Adjective
Sthir
अढळ
steady
प्रज्ञा Noun
Pradnya
बुद्धी
wisdom

💡 अर्थ

म्हणून ज्याने आपल्या सर्व इंद्रियांवर पूर्ण ताबा मिळवला आहे, त्याची बुद्धी स्थिर झाली आहे असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवान श्रीकृष्णांच्या शब्दांचे स्पष्टीकरण करताना सांगतात की, ज्या साधकाने आपल्या ज्ञानेंद्रियांना विषयांच्या ओढीपासून पूर्णपणे परावृत्त केले आहे, त्याचीच प्रज्ञा (बुद्धी) परमात्मस्वरूपी स्थिर होते. ज्याप्रमाणे कासव आपले सर्व अवयव स्वतःच्या कवचात ओढून घेते, त्याप्रमाणे जो पुरुष इंद्रियांना विषयांच्या मोहातून बाहेर काढतो, तोच खरा स्थितप्रज्ञ होय. इंद्रियसंयम हा केवळ शारीरिक नसून तो मानसिक स्तरावर असणे आवश्यक आहे, तरच आत्मज्ञान प्राप्त होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की अभ्यास करताना मोबाईल किंवा सोशल मीडियाच्या प्रलोभनावर ताबा मिळवणे आणि आपले लक्ष ध्येयावर केंद्रित करणे, हे इंद्रिय निग्रहाचे उत्तम उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की ज्याची इंद्रिये त्याच्या ताब्यात आहेत, त्याचीच बुद्धी स्थिर राहते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 25

दैवमेवापरे यज्ञं योगिन: पर्युपासते । ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥

येथ अर्जुना एकीं। यजन केलें अनेकीं। परि तें सर्वही विलोकीं। मद्रूपचि॥

"Here, O Arjuna, some have performed many sacrifices; but see them all as being identical with Me."

अर्जुना Noun
Arjuna
अर्जुनाला उद्देशून
Addressing Arjuna
यजन Noun
Yajan
यज्ञ किंवा उपासना
Sacrifice or worship
अनेकीं Adverb
Aneki
अनेक प्रकारे
In many ways
विलोकीं Verb
Viloki
पहा किंवा समजून घे
Observe or understand
मद्रूपचि Adjective
Madrupachi
माझ्या स्वरूपातच
In my form only

💡 अर्थ

अर्जुना, येथे काही लोक अनेक प्रकारचे यज्ञ करतात, पण ते सर्व यज्ञ माझ्या स्वरूपातच विलीन होतात असे तू समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, साधक किंवा योगी पुरुष विविध मार्गांनी ईश्वराची उपासना करतात. काही लोक देवतांची पूजा करून 'दैव यज्ञ' करतात, तर काही आत्मज्ञानाच्या अग्नीमध्ये स्वतःच्या अहंकाराचे हवन करतात. जरी या क्रिया वरवर वेगवेगळ्या दिसत असल्या, तरी ज्ञानी पुरुषाच्या दृष्टीने त्या सर्व क्रियांचे अंतिम स्वरूप हे ईश्वराशी (मद्रूप) एकरूप होणेच असते. कर्मातील विविधता ही केवळ बाह्य आहे, अंतर्यामी सर्व काही ब्रह्मरूपच आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण करत असलेले कोणतेही काम (उदा. अभ्यास, घरातील काम किंवा नोकरी) हे केवळ कर्तव्य म्हणून न करता, ती देवाची सेवा किंवा एक 'यज्ञ' आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करणे हा देखील एक यज्ञच आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला विविध प्रकारचे यज्ञ आणि ते करण्यामागची योग्यांची दृष्टी समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा