←
शुक्रवार, 26 जानेवारी 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 14

अन्नापासोनि भूतें । पर्जन्यापासोनि अन्न होतें । यज्ञापासोनि पर्जन्यें । येती गा ॥ १४ ॥

"From food, beings are born; from rain, food is produced; from sacrifice, rain comes forth."

अन्नापासोनि Noun
Annapasoni
अन्नापासून
From food
भूतें Noun
Bhute
सजीव प्राणी
Living beings
पर्जन्यापासोनि Noun
Parjanyapasoni
पावसापासून
From rain
होतें Verb
Hote
निर्माण होते
Is produced
यज्ञापासोनि Noun
Yajnyapasoni
यज्ञापासून
From sacrifice
येती Verb
Yeti
येतात
Come/Occur

💡 अर्थ

अन्नापासून सर्व प्राणी निर्माण होतात, पावसापासून अन्न मिळते आणि यज्ञापासून पाऊस पडतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सृष्टीचक्राचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, सर्व सजीवांचे पोषण अन्नावर अवलंबून असते. हे अन्न पावसावर अवलंबून असते आणि पाऊस हा यज्ञाच्या (कर्माच्या) माध्यमातून प्राप्त होतो. येथे 'यज्ञ' म्हणजे केवळ धार्मिक विधी नसून, निसर्गाप्रती असलेली आपली कर्तव्ये आणि निस्वार्थ कर्मे असा व्यापक अर्थ आहे. हे एक परस्परपूरक चक्र आहे ज्यामध्ये प्रत्येक घटक दुसऱ्यावर अवलंबून आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण निसर्गाकडून जे घेतो, ते कर्माच्या स्वरूपात परत दिले पाहिजे. उदाहरणार्थ, जर आपण झाडे लावली (यज्ञ/कर्म), तर पाऊस पडेल आणि आपल्याला अन्न मिळेल. हे पर्यावरणाचे रक्षण करण्याचे महत्त्व सांगते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण निसर्गचक्र आणि सृष्टीचा समतोल राखण्यासाठी स्वधर्माचे पालन करण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 17

तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणा: । गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषा: ॥

तैसे कर्माचेनि नावे । जे काही आचरावे । ते अकर्तापणे स्वभावें । संचरे गा ॥ १७ ॥

"In the same way, whatever is performed as action, is carried out naturally with the realization of being a non-doer."

कर्माचेनि Noun
Karma-cheni
कर्माच्या
of action
आचरावे Verb
Aacharave
आचरण करावे
should perform
अकर्तापणे Adverb
Akartapane
कर्तेपणाचा अभिमान न ठेवता
without sense of doership
स्वभावे Adverb
Swabhave
सहजपणे
naturally
संचरे Verb
Sanchare
घडते किंवा वावरते
happens or moves

💡 अर्थ

जसे काही कर्म केले तरी ते 'मी करत नाही' या भावनेने सहजपणे घडते, त्यालाच अकर्तापण म्हणतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, तो व्यवहारात सर्व कर्मे करत असतानाही अंतर्यामी अकर्ता असतो. जसे सूर्याच्या प्रकाशात जगाचे सर्व व्यवहार चालतात, पण सूर्य स्वतः काहीही करत नाही, तद्वतच ज्ञानी पुरुष प्रकृतीच्या प्रेरणेने शरीराद्वारे कर्मे होऊ देतो, पण स्वतःचा अहंकार त्यात मिसळत नाही. त्याचे कर्म हे कर्माच्या बंधनातून मुक्त असते कारण त्यात 'मी कर्ता आहे' हा भाव नसतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे काम मीच केले' असा गर्व न बाळगता, ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरण: घरातील कामे करताना किंवा ऑफिसमध्ये काम करताना फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडावे.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष कर्मात असूनही कर्मापासून अलिप्त कसा राहतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 28

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥

जेथ संन्यासु आणि योगु । दोन्ही एकचि हा प्रयोगु । ऐसा पाहे तो सुयोगु । तत्त्ववेत्ता ॥

"Where Sanyasa and Yoga are practiced as one, he who sees this unity is a true philosopher."

संन्यासु Noun
Sanyasu
कर्माचा त्याग किंवा ज्ञानमार्ग
Renunciation or path of knowledge
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग किंवा कृतीचा मार्ग
Path of selfless action
एकचि Adjective
Ekachi
केवळ एकच
Only one
प्रयोगु Noun
Prayogu
पद्धत किंवा आचरण
Practice or method
तत्त्ववेत्ता Noun
Tattvavetta
सत्य जाणणारा
Knower of the ultimate truth
सुयोगु Adjective
Suyogu
चांगल्या प्रकारे जोडलेला किंवा ज्ञानी
Well-aligned or wise

💡 अर्थ

संन्यास (ज्ञानमार्ग) आणि योग (कर्ममार्ग) हे दोन्ही प्रत्यक्षात एकच आहेत, असे जो ओळखतो, तोच खरा ज्ञानी होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, वरवर पाहता संन्यास मार्ग (ज्यात कर्माचा त्याग दिसतो) आणि कर्मयोग मार्ग (ज्यात ईश्वरासाठी कर्म केले जाते) हे भिन्न वाटू शकतात. परंतु, या दोन्ही मार्गांचे अंतिम फळ म्हणजे मोक्षप्राप्ती हे एकच आहे. जो मनुष्य या दोन्ही मार्गांतील आंतरिक एकता ओळखतो, त्यालाच सत्याचे यथार्थ ज्ञान झाले आहे. ज्ञानेश्वर माऊलींच्या मते, दृष्टीमध्ये भेद न ठेवता या दोन्ही मार्गांना एकाच ध्येयाकडे नेणारे मार्ग म्हणून पाहणे हीच खरी तत्त्वदृष्टी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण एखादे काम करताना ते केवळ स्वार्थासाठी न करता, समाजहित किंवा ईश्वराची सेवा म्हणून केले, तर ते कामच भक्ती बनते. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ गुणांसाठी अभ्यास न करता, ज्ञान मिळवण्यासाठी आणि समाजाची सेवा करण्यासाठी अभ्यास केला, तर तो त्याचा 'योग' ठरतो.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग या दोन मार्गांमधील मूलभूत ऐक्य ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा