🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत स्थितीचे अत्यंत सुंदर वर्णन करतात. जेव्हा साधकाला पूर्ण ज्ञानाची प्राप्ती होते, तेव्हा कर्म, कर्ता आणि क्रिया यांमधील भेद संपतो. जसे समुद्राच्या लाटा समुद्रापेक्षा वेगळ्या नसतात, तसे ज्ञानी पुरुषाचे कर्म ब्रह्मापेक्षा वेगळे नसते. 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार गळून पडल्यामुळे कर्माचे बंधन त्याला बाधत नाही. तो स्वतःच्या अंतर्यामी परब्रह्म स्वरूपाचा अनुभव घेतो आणि त्याचे संपूर्ण अस्तित्व ब्रह्मात विलीन होते.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती केवळ कर्तव्य म्हणून न करता प्रेमाने केल्यास मनाला शांती मिळते आणि कर्माचा ताण येत नाही.

ज्ञानेश्वर महाराज येथे आत्मज्ञानी पुरुषाच्या स्थितीचे वर्णन करत आहेत, जिथे कर्माचे बंधन आणि कर्तेपणाचा अहंकार नष्ट होतो.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात जे जे कर्म नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा काळाच्या ओघात आपल्यासमोर कर्तव्य म्हणून उभे ठाकले आहे, त्याचा त्याग करू नये. ज्ञानी माणसाने देखील जगासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी आपली विहित कर्तव्ये (जी शास्त्राला धरून आहेत) अत्यंत निष्ठेने केली पाहिजेत. कर्माचा कंटाळा न करता किंवा फळाची आशा न धरता, केवळ कर्तव्य भावनेतून कृती करणे हाच खरा मार्ग आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा एखाद्या विद्यार्थ्याला अभ्यासाचा कंटाळा आला, तरी त्याने 'हे माझे कर्तव्य आहे' असे समजून ते पूर्ण केले पाहिजे. उदाहरणार्थ, ऑफिसमध्ये काम करताना एखादे कठीण काम समोर आले तर ते टाळण्यापेक्षा, ते आपली जबाबदारी समजून पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

संत ज्ञानेश्वर महाराज जीवनातील कर्तव्ये कशी पार पाडावीत आणि परिस्थितीनुसार प्राप्त होणाऱ्या कर्माचे महत्त्व काय आहे, हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सामाजिक जबाबदारीचे महत्त्व सांगतात. जे लोक समाजात श्रेष्ठ मानले जातात किंवा ज्यांच्याकडे नेतृत्व आहे, त्यांच्या कृतीकडे सर्व सामान्य जनता पाहत असते. जर श्रेष्ठ व्यक्तींनी चुकीचे वर्तन केले, तर समाजही भरकटू शकतो. म्हणून, ज्ञानी किंवा समर्थ व्यक्तीने स्वतःसाठी काही मिळवायचे नसले तरी, लोकसंग्रहासाठी आणि समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी अत्यंत सावधगिरीने आणि धर्माने वागले पाहिजे. नेत्याने जे केले, तेच सामान्य लोकांसाठी प्रमाण ठरते.

जर तुम्ही एखाद्या कंपनीत मॅनेजर असाल किंवा घरात मोठे असाल, तर तुम्ही वेळेवर येणे आणि प्रामाणिकपणे काम करणे गरजेचे आहे, कारण तुमचे कनिष्ठ किंवा मुले तुमचेच अनुकरण करतील. उदाहरण: वडिलांनी खोटे बोलणे टाळले तरच मुले सत्याचे महत्त्व शिकतील.

ज्ञानी पुरुषाने कर्म का करावे आणि समाजासमोर कोणता आदर्श ठेवावा, याचे मार्गदर्शन येथे केले आहे.