←
मंगळवार, 26 डिसेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 259

हा अघटितु जरी जाहला । तरी बुद्धीचेनि बळें जिंतला । जैसा मृगजळाचा पूर ओसरला । सूर्यकिरणीं ॥

"Even if this (desire) has become extraordinary, it is conquered by the strength of the intellect, just as the flood of a mirage recedes in the sun's rays."

अघटितु Adjective
Aghatitu
अशक्य किंवा अत्यंत कठीण
Impossible or very difficult
जिंतला Verb
Jintala
जिंकला जातो
Conquered
मृगजळाचा Noun
Mrugajalacha
मृगजळाचा (भासमान पाण्याचा)
Of a mirage
ओसरला Verb
Osarla
नाहीसा झाला किंवा कमी झाला
Receded or vanished
सूर्यकिरणीं Noun
Suryakirni
सूर्याच्या किरणांमुळे
By the sun's rays

💡 अर्थ

जरी हा काम (वासना) अत्यंत कठीण किंवा अशक्य वाटत असला, तरी बुद्धीच्या जोरावर त्याला जिंकता येते. ज्याप्रमाणे सूर्याच्या प्रकाशामुळे मृगजळाचा भास नाहीसा होतो, तसाच विवेकामुळे वासनेचा जोर ओसरतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, 'काम' किंवा मानवी वासना ही जरी अत्यंत प्रबळ आणि अनावर वाटत असली, तरी ती अजिंक्य नाही. जेव्हा मनुष्य आपल्या विवेकाचा आणि स्थिर बुद्धीचा वापर करतो, तेव्हा या वासनेचे खरे स्वरूप उघड होते. ते मृगजळासारखे मिथ्या आहे हे समजते. वाळवंटात सूर्याच्या किरणांमुळे पाण्याचा भास होतो, पण सूर्याचे ज्ञान झाल्यावर तो भास जसा संपतो, तसाच आत्मज्ञानाच्या प्रकाशात बुद्धीने या कामावर विजय मिळवता येतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचा अतिमोह होतो, तेव्हा घाबरून न जाता शांतपणे आपल्या बुद्धीने विचार करावा की हे सुख कायमस्वरूपी आहे का? उदाहरणार्थ, अभ्यासाऐवजी खेळण्याचा अतिमोह होत असेल, तर बुद्धीने स्वतःला भविष्यातील फायद्याची जाणीव करून देणे म्हणजे बुद्धीच्या बळाने मोहावर विजय मिळवणे होय.

📌 संदर्भ

अध्याय ३ च्या शेवटी, श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की बुद्धीच्या सामर्थ्याने 'काम' (वासना) या शत्रूवर कशा प्रकारे मात करता येते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 97

म्हणोनि संशयाहुनि थोर । आन नाहीं पाप घोर । हा विनाशासी थोर । विदारक ॥

"Therefore, there is no sin more grave than doubt. It is the ultimate and piercing cause of destruction."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
संशयाहुनि Noun
Samshayahuni
संशयापेक्षा
Than doubt
थोर Adjective
Thor
मोठे
Greater / Big
आन Adjective
Aan
दुसरे
Other
घोर Adjective
Ghor
भयानक / भयंकर
Terrible / Grave
विदारक Adjective
Vidarak
नाशक / फाडून टाकणारा
Destructive / Piercing

💡 अर्थ

म्हणून संशयापेक्षा मोठे दुसरे कोणतेही भयानक पाप नाही. हा संशय माणसाचा नाश करण्यासाठी अत्यंत घातक आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाची दाहकता स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, संशय हा केवळ मनाचा एक विकार नसून ते सर्वात मोठे पाप आहे. ज्याप्रमाणे एखादा रोग शरीराला पोखरतो, त्याप्रमाणे संशय माणसाच्या बुद्धीला आणि आत्मविश्वासाला नष्ट करतो. संशयी माणसाला ना या जगात सुख मिळते, ना परलोकात. संशय हा प्रगतीच्या मार्गातील सर्वात मोठा अडथळा असून तो मनुष्याचा सर्वनाश करण्यास कारणीभूत ठरतो, म्हणून साधकाने त्याचा पूर्णपणे त्याग केला पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणत्याही कामात यश मिळवण्यासाठी स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास असणे गरजेचे आहे. उदाहरणार्थ, जर एखादा विद्यार्थी 'मी परीक्षेत पास होईल की नाही' असा सतत संशय घेत राहिला, तर तो अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करू शकणार नाही. याउलट, संशय सोडून आत्मविश्वासाने अभ्यास केल्यास यश निश्चित मिळते.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, ज्ञानेश्वर महाराज संशयाचे दुष्परिणाम सांगत आहेत, जो ज्ञानाच्या मार्गातील सर्वात मोठा शत्रू आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 8

तैसेचि व्यासाचेनि प्रसादें । मीही येणेंचि छंदें । सांगेन ओवीप्रबंधें । मराठीया ॥ ८ ॥

"In that same manner, by the grace of Vyasa, I too shall narrate this in the Marathi language through the composition of Ovis."

व्यासाचेनि Noun
Vyasaceni
व्यासांच्या
By Vyasa's
प्रसादें Noun
Prasade
कृपेने
By grace
छंदें Noun
Chande
वृत्तात किंवा लयीत
In meter or rhythm
सांगेन Verb
Sangena
सांगेन
Will tell
मराठीया Noun
Marathiya
मराठी भाषेत
In Marathi language

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे व्यासांनी ही कथा सांगितली, त्याचप्रमाणे त्यांच्या कृपेने मी सुद्धा ओवीच्या रूपात ही कथा मराठी भाषेत सांगेन.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे आपली नम्रता व्यक्त करत आहेत. ते म्हणतात की, महर्षी व्यासांनी ज्याप्रमाणे महाभारताची रचना केली, त्याच व्यासांच्या आशीर्वादाने आणि कृपेने मी ही भगवद्गीता मराठी भाषेत ओवीबद्ध करत आहे. हे कार्य माझे स्वतःचे नसून ते गुरूंच्या आणि व्यासांच्या कृपेचे फळ आहे, असे ते सुचवतात. ज्ञानेश्वर महाराज संस्कृतमधील ज्ञान सर्वसामान्य मराठी माणसाला समजावे यासाठी हा प्रयत्न करत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे कार्य करताना आपल्या मार्गदर्शकांचा किंवा गुरूंचा आदर करावा आणि त्यांच्या कृपेनेच आपण यशस्वी होऊ शकतो, हा भाव ठेवावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळाल्यावर आपल्या शिक्षकांचे आभार मानणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज महर्षी व्यासांच्या कृपेने भगवद्गीता मराठी भाषेत सांगण्याचा आपला संकल्प व्यक्त करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा