🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे भयंकर परिणाम स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, संशय हा माणसाचा सर्वात मोठा शत्रू आहे. ज्याप्रमाणे एखादे मोठे छिद्र जहाजाला बुडवू शकते, त्याचप्रमाणे संशय माणसाच्या जीवनाचा आणि कर्माचा नाश करतो. संशयामुळे माणसाची बुद्धी स्थिर राहत नाही आणि तो ध्येयापासून भरकटतो. आध्यात्मिक मार्गावर चालणाऱ्या साधकासाठी संशय हा सर्वात मोठा अडथळा असून तो विनाशाचे द्वार मानले जाते.

दैनंदिन जीवनात स्वतःच्या क्षमतेवर संशय घेऊ नका. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या वेळी आपल्या अभ्यासावर संशय घेतला, तर तो आत्मविश्वासाने उत्तरे लिहू शकणार नाही आणि त्याचे नुकसान होईल.

ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या मार्गातील संशयाचे घातक परिणाम या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'स्थितप्रज्ञ' अवस्थेचे वर्णन करतात. जेव्हा साधकाचे चित्त आत्मस्वरूपात विलीन होते, तेव्हा ती स्थिती इतकी नैसर्गिक आणि आनंददायी असते की तिथे तर्काला किंवा संशयाला जागा उरत नाही. संशय हा अज्ञानाचा धर्म आहे, तर प्रज्ञा हा ज्ञानाचा प्रकाश आहे. एकदा का बुद्धी स्थिर झाली की संभ्रमाचे ढग आपोआप विरून जातात आणि साधकाला सत्याचा साक्षात्कार होतो.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादी गोष्ट पूर्ण आत्मविश्वासाने आणि स्पष्टतेने करतो, तेव्हा मनात भीती राहत नाही. उदाहरणार्थ, सायकल चालवायला पूर्णपणे शिकल्यावर पडण्याची भीती वाटत नाही, कारण आपली बुद्धी त्या क्रियेत स्थिर झालेली असते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थिर बुद्धीच्या मनुष्याची स्थिती समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की मनुष्याने कर्माचा त्याग करू नये, तर कर्माचा आधार घेऊनच जीवन जगावे. आपल्या वाट्याला आलेले जे कर्म नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे वेळेनुसार (अवसरें) करणे प्राप्त आहे, ते कर्म पूर्ण निष्ठेने आणि निश्चयाने करावे. मात्र, हे करताना मनात त्या कर्माच्या फळाची कोणतीही अभिलाषा किंवा आशा ठेवू नये. जेव्हा आपण फळाची आसक्ती सोडून कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करताना 'मला पहिला नंबर मिळेल का' या चिंतेत वेळ न घालवता, आपला अभ्यास पूर्ण निष्ठेने करणे म्हणजे फळाशा सोडून कर्म करणे होय.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म करूनही कर्माच्या बंधनातून कसे मुक्त राहावे हे सांगत आहेत, त्याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत देतात.