←
शुक्रवार, 22 डिसेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 95

जेथ हे संसारचित्र उमटे। तो मनोरूपु पटु फाटे। तेथ मग आपैसाचि फिटे। आभासु हा॥

"Where this picture of the world appears, that canvas in the form of the mind is torn; then this illusion automatically disappears."

संसारचित्र Noun
Samsarachitra
संसाराचे चित्र
Picture of the worldly existence
उमटे Verb
Umate
दिसते किंवा प्रकट होते
Appears or manifests
मनोरूपु Adjective
Manorupu
मनाच्या स्वरूपाचे
In the form of the mind
पटु Noun
Patu
कापड किंवा पडदा
Cloth or canvas
फाटे Verb
Phate
फाटते किंवा नष्ट होते
Tears or dissolves
आपैसाचि Adverb
Apaisachi
आपोआप
Automatically
आभासु Noun
Abhasu
भ्रम किंवा भास
Illusion or appearance

💡 अर्थ

जिस मन रूपी कपड़े पर संसार का चित्र अंकित है, जब वह मन रूपी कपड़ा ही फट जाता है, तब संसार का यह भ्रम अपने आप मिट जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मनाच्या स्वरूपाचे सखोल वर्णन करतात. ते म्हणतात की, हा संपूर्ण संसार म्हणजे मनाच्या पडद्यावर उमटलेले एक चित्र आहे. मन हे त्या चित्रासाठी लागणारा आधार किंवा कापड (पट) आहे. जेव्हा आत्मज्ञानामुळे किंवा साधनेमुळे हे मनरूपी कापडच फाटून जाते (म्हणजेच मन लय पावते), तेव्हा त्यावर दिसणारे संसाराचे खोटे चित्र किंवा भ्रम आपोआपच नष्ट होतो. जोपर्यंत मन आहे, तोपर्यंतच हा द्वैत प्रपंच भासतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यातील बहुतेक दुःख हे आपल्या विचारांमुळे (मनामुळे) असते. जर आपण आपले मन शांत आणि स्थिर ठेवले, तर बाह्य जगातील समस्यांचा त्रास कमी होतो. उदाहरण: अंधारात दोरीला साप समजून घाबरणे हा मनाचा खेळ आहे; प्रकाश पडताच (ज्ञान मिळताच) तो भास संपतो.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज संसाराचा भ्रम आणि मनाचा संबंध स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 107

जेथूनि हे विश्व जाहले । जेणें हे जिवंत संचरले । जेणें हे सर्व व्यापिले । आपणयासी ॥

"From whom this universe emerged, by whom it is kept alive, and who has pervaded all this by Himself."

जेथूनि Adverb
Jethuni
ज्यापासून
From where
विश्व Noun
Vishwa
जग
Universe
जाहले Verb
Jahale
झाले किंवा निर्माण झाले
Happened or Created
संचरले Verb
Sancharale
सळसळते किंवा जिवंत आहे
Animated or Moved
व्यापिले Verb
Vyapile
भरून उरले किंवा व्यापले
Pervaded
आपणयासी Pronoun
Aapanayasi
स्वतःने
By Himself

💡 अर्थ

जिससे यह सारा विश्व उत्पन्न हुआ है, जिसके कारण सभी जीवित हैं और जिसने इस संपूर्ण जगत को व्याप्त किया है, वही परमात्मा है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मतत्त्वाचे किंवा परमात्म्याचे व्यापक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण विश्व ज्या मूळ तत्त्वापासून उत्पन्न झाले आहे, ज्याच्या चैतन्यामुळे सर्व प्राणीमात्र हालचाल करतात आणि ज्याने स्वतःला या सर्व विश्वात व्यापून टाकले आहे, तेच अविनाशी तत्त्व आहे. हे तत्त्व कधीही नष्ट होत नाही आणि सर्वत्र सारखेच भरलेले आहे. हे तत्त्व म्हणजे चैतन्यशक्ती आहे जी प्रत्येक कणात वास करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण सर्वांमध्ये एकाच ईश्वरी अंशाचे दर्शन घेतले पाहिजे. उदाहरणार्थ, निसर्गातील झाडे, प्राणी आणि माणसे यांच्यात भेदभाव न करता सर्वांचा आदर करणे आणि सर्वांशी प्रेमाने वागणे, कारण सर्वांमध्ये तोच एक आत्मा आहे.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि व्यापकत्व समजावून सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून परमात्म्याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 147

तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर । असक्तो ह्यचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सद्धर्म । तेंचि करीं तूं मनोधर्म । सांडूनियां ॥ १४७ ॥

"Therefore, perform the duty that is appropriate and which constitutes true righteousness, abandoning the impulses of the mind."

उचित Adjective
Uchita
योग्य/विहित
Appropriate/Rightful
आचरतां Verb
Acharata
आचरण करताना
While practicing
सद्धर्म Noun
Saddharma
सत्य धर्म/चांगले कर्तव्य
Righteous duty
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाचे संकल्प-विकल्प/लहरी
Whims of the mind
सांडूनियां Verb
Sanduniya
त्याग करून/सोडून
Abandoning/Casting away

💡 अर्थ

इसलिए, अपने मन की लहरों और इच्छाओं को त्यागकर, जो उचित और धर्मसम्मत कर्म है, वही करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वैयक्तिक आवडी-निवडी, राग-द्वेष किंवा मनाचे तरंग (मनोधर्म) बाजूला सारले पाहिजेत. जे कर्म आपल्या वाट्याला आले आहे आणि जे शास्त्रशुद्ध पद्धतीने 'उचित' आहे, तेच करावे. जेव्हा आपण स्वधर्माचे पालन करतो, तेव्हा ते कर्म आपोआपच 'सद्धर्म' ठरते. मनाच्या लहरीनुसार वागण्यापेक्षा कर्तव्याला प्राधान्य देणे हाच खरा योग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपल्याला एखाद्या कामाचा कंटाळा येतो (मनोधर्म), तेव्हा तो आळस सोडून आपले कर्तव्य (उचित कर्म) पूर्ण करणे, जसे की विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज वैयक्तिक मानसिक पूर्वग्रह ओलांडून आपले कर्तव्य पार पाडण्याच्या आवश्यकतेचे स्पष्टीकरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा