←
शनिवार, 23 डिसेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 5

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥ ५ ॥

जे सांख्यीं पद पाविजे । तेंचि योगियांही लाहिजे । म्हणोनि दोन्ही एकचि मानिजे । अर्जुना पैं ॥ ५ ॥

"The place which is reached by the Sankhyas is also reached by the Yogis. He who sees that Sankhya and Yoga are one, he is the one who truly sees."

सांख्यीं Noun
Sankhyi
सांख्य मार्गाने
By the path of knowledge
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained
लाहिजे Verb
Lahije
मिळते
Is obtained
दोन्ही Adjective
Donhi
दोन्ही
Both
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
Only one
पद Noun
Pada
स्थान किंवा मोक्षपद
Position or state of liberation
मानिजे Verb
Manije
मानले पाहिजे
Should be considered

💡 अर्थ

सांख्य मार्गाने (ज्ञानाने) जे स्थान मिळते, तेच कर्मयोगानेही मिळते. म्हणून सांख्य आणि योग हे दोन्ही एकच आहेत असे जो समजतो, तोच खरा ज्ञानी होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, ज्ञानमार्ग (सांख्य) आणि निष्काम कर्ममार्ग (योग) हे दिसायला वेगळे असले तरी त्यांचे अंतिम साध्य 'मोक्ष' हे एकच आहे. ज्याप्रमाणे वेगवेगळ्या मार्गांनी गेले तरी प्रवासी एकाच मुक्कामावर पोहोचतात, त्याप्रमाणे ज्ञानी आणि कर्मयोगी एकाच परमानंदाला प्राप्त होतात. जो या दोन्ही मार्गांतील तात्विक एकता ओळखतो, त्याचीच दृष्टी यथार्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण ऑफिसमध्ये काम करत असू किंवा मंदिरात ध्यान करत असू, जर दोन्ही गोष्टी निस्वार्थ भावनेने केल्या, तर दोन्हीचे फळ सारखेच मिळते. उदाहरण: प्रामाणिकपणे आपले कर्तव्य पार पाडणे ही सुद्धा ईश्वराची भक्तीच आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांख्ययोग आणि कर्मयोग या दोन्ही मार्गांचे अंतिम साध्य एकच आहे हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 103

म्हणोनि विषय हे सर्वथा । न भजावे पांडुसुता । जे दुःखमूळ अनर्था । ठावो येथ ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not indulge in these sensory objects at all; for they are the very root of misery and the abode of all calamities."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
विषय Noun
Viṣaya
इंद्रिय सुख/भोग
Sensory objects/pleasures
सर्वथा Adverb
Sarvathā
पूर्णपणे/कधीही
Entirely/In every way
न भजावे Verb
Na bhajāvē
सेवन करू नये/आसक्ती धरू नये
Should not indulge/worship
पांडुसुता Noun
Pāṇḍusutā
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
दुःखमूळ Noun
Duḥkhamūḷa
दुःखाचे मूळ
Root of suffering
ठावो Noun
Ṭhāvo
ठिकाण/स्थान
Abode/Place

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, विषयांचे (इंद्रिय सुखांचे) सेवन कधीही करू नकोस. कारण हे विषय सर्व दुःखांचे मूळ आणि अनर्थाचे ठिकाण आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत साधकाला सावध करतात. ते म्हणतात की, इंद्रियांच्या विषयांमध्ये मिळणारे सुख हे केवळ आभासी असते. ज्याप्रमाणे विषारी फळ दिसायला आकर्षक असते पण खाल्ल्यावर प्राणघातक ठरते, तसेच विषयसुख सुरुवातीला गोड वाटले तरी ते अंतिमतः दुःखालाच जन्म देते. हे विषय म्हणजे सर्व संकटांचे माहेरघर आहेत. जो मनुष्य या क्षणभंगुर सुखाच्या मागे लागतो, तो स्वतःला दुःखाच्या खाईत लोटतो. म्हणून विवेकी पुरुषाने या विषयांचा पूर्णपणे त्याग करणेच हिताचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा जंक फूड, सोशल मीडिया किंवा इतर व्यसनांच्या आहारी जातो. हे क्षणिक आनंद देतात पण आरोग्यासाठी आणि मानसिक शांततेसाठी घातक असतात. या ओवीचा वापर करून आपण स्वतःला अशा तात्पुरत्या सुखांपासून दूर ठेवून दीर्घकालीन ध्येयावर लक्ष केंद्रित करू शकतो.

📌 संदर्भ

इंद्रिय सुखांच्या क्षणभंगुरतेचे आणि त्यांच्यापासून होणाऱ्या त्रासाचे वर्णन करताना ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला सावध करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 33

तैसे अध्यात्मशास्त्रीं इये । जेथ अर्जुनु अधिकारु लाहे । तेथ श्रीकृष्णुचि वदता होये । हें नवल नोहे ॥ ३३ ॥

"Likewise, in this spiritual science, where Arjuna attains the qualification and Shri Krishna himself becomes the speaker, this is no wonder."

अध्यात्मशास्त्रीं Noun
Adhyatmashastri
अध्यात्म शास्त्रामध्ये
In the science of spirituality
अधिकारु Noun
Adhikaru
पात्रता किंवा अधिकार
Qualification or right
लाहे Verb
Lahe
प्राप्त करतो
Obtains or gets
वदता Noun
Vadata
बोलणारा किंवा सांगणारा
Speaker
नवल Noun
Naval
आश्चर्य
Wonder or surprise

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे या अध्यात्मशास्त्रामध्ये (गीतेत) अर्जुन हा ऐकण्यास पात्र आहे आणि स्वतः श्रीकृष्ण सांगणारे आहेत, यात नवल वाटण्यासारखे काहीच नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेच्या श्रेष्ठत्वाचे आणि त्यातील वक्ता-श्रोता यांच्या योग्यतेचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, हे गीता शास्त्र असे आहे जिथे प्रत्यक्ष भगवान श्रीकृष्ण उपदेश करत आहेत आणि तो उपदेश ग्रहण करण्यासाठी अर्जुनासारखा अधिकारी (पात्र) शिष्य समोर आहे. जेव्हा शिकवणारा पूर्णज्ञानी असतो आणि शिकणारा पूर्णपणे समर्पित व पात्र असतो, तेव्हा तिथे ज्ञानाचा महान प्रकाश पडणारच, यात आश्चर्य वाटण्यासारखे काहीच नाही. हे एक आदर्श गुरु-शिष्य नाते दर्शवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतीही विद्या आत्मसात करण्यासाठी केवळ चांगला शिक्षक असून चालत नाही, तर विद्यार्थ्याची पात्रता आणि एकाग्रताही महत्त्वाची असते. उदाहरण: जर एखादा विद्यार्थी मनापासून शिकण्यास तयार असेल, तर त्याला योग्य मार्गदर्शक मिळाल्यावर त्याचे यश निश्चित असते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज भगवद्गीतेतील वक्ता (श्रीकृष्ण) आणि श्रोता (अर्जुन) यांच्या श्रेष्ठतेबद्दल सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा