←
मंगळवार, 19 डिसेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 34

कर्मण्यकर्म य: पश्येदकर्मणि च कर्म य: । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त: कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथ अर्जुना कर्माचां ठायीं । कर्माभावोचि दिसे पाहीं । आणि अकर्मामाजीं सर्वही । कर्मचि असे ॥३४॥

"Where, O Arjuna, in the place of action, non-action is seen; and in non-action, all action exists."

कर्माचां Noun
karmācāṃ
कर्माच्या
of action
ठायीं Noun
ṭhāyīṃ
ठिकाणी
at the place of
कर्माभावोचि Noun
karmābhāvocī
कर्माचा अभावच
absence of action
दिसे Verb
dise
दिसतो
appears/sees
अकर्मामाजीं Noun
akarmāmājīṃ
अकर्मामध्ये
in non-action
असे Verb
ase
असते
is/exists

💡 अर्थ

जो मनुष्य कर्म में अकर्म और अकर्म में कर्म देखता है, वही मनुष्यों में बुद्धिमान है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या सूक्ष्म गतीचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, देहाने कर्मे होत असतानाही ज्याची बुद्धी 'मी कर्ता नाही' या आत्मस्वरूपात स्थिर असते, तो कर्मात अकर्म पाहतो. याउलट, जो बाहेरून काहीही न करता शांत बसलेला दिसतो, पण ज्याच्या मनात वासना आणि संकल्प-विकल्पांचे चक्र चालू असते, तो अकर्मातही कर्मच करत असतो. ही दृष्टी प्राप्त झालेला पुरुषच खरा योगी होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे फळाच्या अपेक्षेने करत नाही' असा भाव ठेवल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ गुणांसाठी नाही तर ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास करणे हे कर्मातील अकर्म आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील सूक्ष्म आणि गहन फरक समजावून सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 229

म्हणोनि कर्माचिया आहाती । जेणें लाविली ज्ञानाची दीप्ति । तयाचीं कर्मां जळती । संशयो नाहीं ॥

"Therefore, he who has lit the flame of knowledge in the fireplace of actions, his actions are consumed by it; of this, there is no doubt."

कर्माचिया Noun
karmachiya
कर्माच्या
of actions
आहाती Noun
aahati
कुंडात किंवा अग्नीत
in the sacrificial pit or fire
दीप्ति Noun
dipti
प्रकाश किंवा ज्योत
light or flame
जळती Verb
jalati
जळून जातात
are burnt
संशयो Noun
sanshayo
शंका
doubt

💡 अर्थ

इसलिए, जिसने कर्मों के कुंड में ज्ञान की ज्योति जलाई है, उसके सभी कर्म जल जाते हैं, इसमें कोई संदेह नहीं है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्याप्रमाणे अग्नी लाकडाला जाळून त्याचे कोळशात किंवा राखेत रूपांतर करतो, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानाचा प्रकाश मनुष्याच्या सर्व कर्मांना (त्यांच्या फळांसह) जाळून टाकतो. जेव्हा एखाद्या साधकाला हे उमजते की तो स्वतः कर्ता नसून केवळ एक साक्षी आहे, तेव्हा कर्माचे बंधन त्याला शिवत नाही. ज्ञानाच्या अग्नीमध्ये कर्माची सर्व फळे भस्मसात होतात, हे त्रिकालाबाधित सत्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे सर्व करतोय' हा अहंकार सोडला आणि ते काम कर्तव्य भावनेने केले, तर त्या कामाचे ओझे वाटत नाही आणि मानसिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, ऑफिसचे काम करताना ते केवळ पगार मिळवण्यासाठी न करता, समाजाची सेवा म्हणून केल्यास कामाचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञान कशाप्रकारे कर्माच्या बंधनाला नष्ट करते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 94

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां नाही श्रम । तेचि करीं तूं परम । स्वधर्मु हा ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and which does not cause strain; that is the supreme Swadharma."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Proper
आचरतां Verb
Acharata
करताना / आचरण करताना
While performing
श्रम Noun
Shrama
कष्ट / थकवा
Effort / Fatigue
स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty

💡 अर्थ

इसलिए, जो उचित कर्म है और जिसे करने में कोई कष्ट या थकान महसूस न हो, वही तुम्हारा परम स्वधर्म है, उसे ही करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला 'स्वधर्माचे' मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या प्रकृतीला आणि अधिकाराला साजेसे असेच विहित कर्म करावे. जे कर्म आपल्या स्वभावाशी जुळते, ते करताना मनावर ताण येत नाही आणि शरीराला थकवा जाणवत नाही. असे सहजतेने घडणारे कर्म म्हणजेच 'स्वधर्म' होय. जेव्हा आपण आपल्या वाट्याला आलेले कर्तव्य आनंदाने पार पाडतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला मोक्षाकडे घेऊन जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर एखाद्या विद्यार्थ्याला चित्रकलेची आवड असेल आणि त्याने त्यातच आपले करिअर केले, तर त्याला ते काम करताना कधीही कंटाळा येणार नाही. हेच त्याचे 'उचित कर्म' ठरेल. आपल्या आवडीनुसार आणि कर्तव्यानुसार काम केल्यास यश सहज मिळते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांच्या उपदेशावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला सांगतात की ओझे न वाटता सहजपणे जे कर्म घडते, तेच श्रेष्ठ कर्तव्य आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा