←
गुरुवार, 26 ऑक्टोबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 10

स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः । भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥

कारण तूं माझा भक्तु । आणि सखाही अत्यंतु । म्हणोनि हा गूढार्थु । सांगावा लागला ॥

"Because you are My devotee and also a very dear friend, I have revealed this supreme secret to you."

भक्तु Noun
bhaktu
भक्त
devotee
सखा Noun
sakha
मित्र
friend
अत्यंतु Adjective
atyantu
अतिशय किंवा खूप
extremely or very
गूढार्थु Noun
gudharthu
गुप्त रहस्य
hidden secret
सांगावा Verb
sangava
सांगणे
to tell
म्हणोनि Conjunction
mhanoni
म्हणून
therefore

💡 अर्थ

क्योंकि तुम मेरे भक्त और अत्यंत प्रिय मित्र हो, इसलिए मैंने तुम्हें यह उत्तम रहस्य बताया है।

🔍 सखोल अर्थ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की, जो पुरातन योग काळाच्या ओघात नष्ट झाला होता, तोच मी आज तुला पुन्हा सांगितला आहे. याचे कारण म्हणजे तू माझा निस्सीम भक्त आणि प्रिय मित्र आहेस. यावरून हे स्पष्ट होते की, ईश्वरी ज्ञान किंवा आत्मज्ञान प्राप्त करण्यासाठी केवळ बुद्धी असून चालत नाही, तर अंतःकरणात भक्ती आणि देवाशी असलेले प्रेमाचे नाते असणे आवश्यक आहे. भक्तीमुळेच कठीण रहस्ये उलगडतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जीवनात जेव्हा आपण एखादी कला किंवा विद्या शिकतो, तेव्हा आपल्या गुरूंप्रती असलेली निष्ठा आणि प्रेम आपल्याला त्या विषयातील सखोल ज्ञान मिळवून देते. उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी जेव्हा आपल्या शिक्षकांशी प्रामाणिक आणि नम्र असतो, तेव्हा शिक्षक त्याला पुस्तकाबाहेरचे व्यावहारिक अनुभव आणि गुपिते आनंदाने सांगतात.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला हे स्पष्ट करत आहेत की, ते त्यालाच हा श्रेष्ठ योग का सांगत आहेत, ज्यामध्ये भक्ती आणि मैत्रीचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 314

जैसा पूर्णत्वें सरिता । समुद्रु होय सर्वथा । तैसिया कामनावस्था । न बाधती ॥

"As the rivers in their fullness meet the ocean, so do the states of desire not affect the wise."

जैसा Adverb
Jaisa
ज्याप्रमाणे
Just as
पूर्णत्वें Adverb
Purnatve
पूर्णपणे भरलेल्या
In fullness
सरिता Noun
Sarita
नद्या
Rivers
समुद्रु Noun
Samudru
सागर
Ocean
कामनावस्था Noun
Kamnavastha
इच्छांची स्थिती
State of desires
बाधती Verb
Badhati
बाधा पोहोचवणे किंवा विचलित करणे
To affect or disturb

💡 अर्थ

जिस प्रकार सभी नदियाँ समुद्र में समा जाती हैं फिर भी समुद्र अपनी मर्यादा नहीं छोड़ता, उसी प्रकार जिस व्यक्ति के मन में सभी इच्छाएँ विलीन हो जाती हैं, उसे शांति प्राप्त होती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याप्रमाणे पावसाळ्यात सर्व नद्या पूर्ण भरून समुद्राला मिळतात, तरीही समुद्र आपली पातळी ओलांडत नाही किंवा अस्वस्थ होत नाही. त्याचप्रमाणे, स्थितप्रज्ञ पुरुषाच्या मनात अनेक विषयांच्या इच्छा निर्माण झाल्या तरी, तो त्यांच्यामुळे विचलित होत नाही. तो आपल्या स्वरूपात स्थिर राहतो. त्याच्या ठिकाणी असलेल्या आत्मसुखामुळे बाह्य जगातील कामना त्याला बाधा पोहोचवू शकत नाहीत. हा श्लोक भगवद्गीतेतील 'आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं...' या श्लोकावर आधारित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यात अनेक संकटे किंवा प्रलोभने येतात. अशा वेळी समुद्रासारखे शांत राहून, त्या परिस्थितीचा आपल्या मनावर परिणाम होऊ न देणे, हे या ओवीतून शिकता येते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत कमी गुण मिळाले तरी खचून न जाता शांतपणे पुढचा अभ्यास करणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ पुरुषाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज समुद्राचे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 82

म्हणोनि विषयांतें न सेविजे । आणि इंद्रियां नियमिजे । तरीच प्रज्ञा स्थिरावु पाविजे । अर्जुना पैं ॥ ८२ ॥

"Therefore, do not indulge in sense objects and regulate the senses; only then will the intellect attain stability, O Arjuna."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
विषयांतें Noun
Vishayante
विषयांना (इंद्रिय सुखांना)
To the sense objects
न सेविजे Verb
Na Sevije
सेवन करू नये
Should not indulge
नियमिजे Verb
Niyamije
ताबा ठेवावा / नियमन करावे
Should regulate / control
प्रज्ञा Noun
Pradnya
बुद्धी
Intellect / Wisdom
स्थिरावु Noun
Sthiravu
स्थिरता
Stability

💡 अर्थ

इसलिए विषयों का सेवन नहीं करना चाहिए और इंद्रियों को वश में रखना चाहिए; तभी हे अर्जुन, बुद्धि स्थिर हो पाती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जोपर्यंत मनुष्य बाह्य विषयांच्या (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) आहारी जातो, तोपर्यंत त्याचे मन विचलित राहते. इंद्रिये जेव्हा स्वैरपणे विषयांकडे धावतात, तेव्हा बुद्धी स्थिर राहू शकत नाही. म्हणून, जर आत्मज्ञान प्राप्त करायचे असेल किंवा बुद्धी स्थिर करायची असेल, तर इंद्रियांना विषयांपासून परावृत्त करणे आणि त्यांच्यावर संयम मिळवणे अत्यंत आवश्यक आहे. हाच स्थितप्रज्ञ होण्याचा खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

अभ्यास करताना मोबाईल किंवा टीव्ही यांसारख्या गोष्टींकडे लक्ष न देता मनावर ताबा ठेवला, तरच एकाग्रता वाढते आणि परीक्षेत यश मिळते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना, बुद्धी स्थिर करण्यासाठी इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा