←
शुक्रवार, 11 ऑगस्ट 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 183

म्हणौनि कर्माचेनि आधारें । जेणें अकर्मता होय साचारें । तेंचि संन्यासलक्षण खरें । अर्जुना पाहीं ॥ १८३ ॥

"Therefore, by the means of action, where true inaction is realized, that indeed is the real mark of renunciation; O Arjuna, observe this."

कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
By action
आधारें Noun
Adhare
आधाराने
By support
अकर्मता Noun
Akarmata
कर्माचा अभाव किंवा अलिप्तता
Inaction or non-attachment
साचारें Adverb
Sachare
खरोखर
Truly
संन्यासलक्षण Noun
Sanyasalakshana
संन्यासाचे लक्षण
Characteristic of renunciation
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा समजून घे
See or understand

💡 अर्थ

अर्जुना, कर्माचा त्याग न करता, कर्म करत असतानाच कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे आणि कर्मात न अडकणे, हेच खरे संन्यासाचे लक्षण आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे संन्यासाची खरी व्याख्या स्पष्ट करतात. संन्यास म्हणजे केवळ कर्म सोडून देणे नव्हे, तर कर्म करत असतानाही त्या कर्माच्या फळापासून अलिप्त राहणे होय. जेव्हा एखादी व्यक्ती कर्माच्या आधारानेच 'अकर्म' स्थिती (म्हणजेच कर्माचा अहंकार नसणे) प्राप्त करते, तेव्हाच त्याला खरा संन्यासी म्हटले जाते. हे ज्ञान प्राप्त झाल्यावर कर्म बंधनास कारणीभूत ठरत नाही, तर ते मुक्तीचे साधन बनते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा नोकरी करताना, 'मी हे करतोय' हा अहंकार न ठेवता आणि फळाची चिंता न करता आपले कर्तव्य पार पाडणे, हाच खरा संन्यास आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेचा निकाल काय लागेल याचा विचार न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला खऱ्या संन्यासाचे स्वरूप समजावून सांगत आहेत, जिथे कर्म करूनही माणूस त्यापासून मुक्त राहू शकतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 265

तेथ समस्त दुःखजाळ । उपशमे तत्काळ । जैसा गंगेचा ओघ प्रांजळ । समुद्रा मिळे ॥

तेथे सर्व दुःखांचे जाळे तात्काळ शांत होते, ज्याप्रमाणे गंगेचा निर्मळ प्रवाह समुद्राला जाऊन मिळतो.

"There, the entire web of sorrow subsides instantly, just as the clear flow of the Ganges meets the ocean."

तेथ Adverb
Tetha
तिथे (प्रसन्नतेच्या स्थितीत)
There (in that state of grace)
दुःखजाळ Noun
Duhkhajala
दुःखाचा समूह किंवा जाळे
Web of sorrows
उपशमे Verb
Upashame
शांत होते किंवा नाहीसे होते
Subsides or calms down
तत्काळ Adverb
Tatkala
लगेच
Immediately
प्रांजळ Adjective
Pranjala
निर्मळ किंवा स्वच्छ
Pure or clear
ओघ Noun
Ogha
प्रवाह
Flow or stream

💡 अर्थ

जेव्हा मन प्रसन्न असते, तेव्हा सर्व दुःखे लगेच नाहीशी होतात. जशी गंगा नदी समुद्राला मिळाल्यावर शांत होते, तसे मन शांत होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत प्रसन्न चित्ताचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याचे अंतःकरण आत्मप्रसादाने (प्रसन्नतेने) भरलेले असते, त्याच्या जीवनातील सर्व दुःखांचा समूह एका क्षणात नष्ट होतो. यासाठी त्यांनी गंगेचे उदाहरण दिले आहे. ज्याप्रमाणे गंगेचा वेगवान आणि खळबळणारा प्रवाह समुद्रात विलीन झाल्यावर पूर्णपणे शांत होतो आणि समुद्राशी एकरूप होतो, त्याचप्रमाणे प्रसन्न बुद्धी परमात्म्यात स्थिर होते आणि सर्व सांसारिक क्लेश संपतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो, तेव्हा मन शांत ठेवणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, जर परीक्षेत कठीण प्रश्न आला, तर घाबरून न जाता शांत मनाने विचार केल्यास उत्तर आठवते आणि भीतीचे दुःख दूर होते.

📌 संदर्भ

प्रसन्न चित्त प्राप्त झाल्यावर मनुष्याच्या दुःखांचा नाश कसा होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 190

म्हणौनि आत्मबोधाचां प्रकाशें । जेथ अविद्याजात नाशे । तेथ द्वैत कायसें । उरेल सांगे ॥ १९० ॥

"Therefore, in the light of self-realization, where the entire mass of ignorance perishes, how can duality remain there?"

आत्मबोधाचां Noun
Atma-bodhacham
आत्मज्ञानाच्या
of self-knowledge
प्रकाशें Noun
Prakashem
प्रकाशाने
by the light
अविद्याजात Noun
Avidyajata
अज्ञानाचा समूह
collection of ignorance
नाशे Verb
Nashe
नष्ट होते
is destroyed
द्वैत Noun
Dvaita
दोनपणा किंवा भेदभाव
duality
उरेल Verb
Urela
शिल्लक राहील
will remain

💡 अर्थ

म्हणून आत्मज्ञानाच्या प्रकाशाने जिथे सर्व प्रकारचे अज्ञान नष्ट होते, तिथे द्वैत (भेदभाव) कसा काय शिल्लक राहील? तो राहतच नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्काराची अवस्था स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधाराचा लवलेशही उरत नाही, त्याप्रमाणे जेव्हा मनुष्याला 'मी कोण आहे' याचे खरे ज्ञान (आत्मबोध) होते, तेव्हा त्याच्या मनातील अविद्या किंवा अज्ञान पूर्णपणे नष्ट होते. अज्ञान नष्ट झाले की 'मी' आणि 'हे जग' किंवा 'मी' आणि 'परमेश्वर' असा जो वेगळेपणाचा भास (द्वैत) असतो, तो संपतो. सर्वत्र एकाच चैतन्याचा अनुभव येतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या विषयाचे पूर्ण ज्ञान मिळवतो, तेव्हा त्याबद्दलची भीती आणि संभ्रम (अज्ञान) दूर होतो. उदाहरणार्थ, दोरीला साप समजून घाबरणे हे अज्ञान आहे, पण प्रकाशात ती दोरी आहे हे कळताच भीती नष्ट होते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झाल्यावर द्वैताचा भास कसा नष्ट होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा