←
मंगळवार, 08 ऑगस्ट 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 64

म्हणोनि विहित जे कर्म । तेंचि आचरिजे सधर्म । जेणें पाविजे परम । पुरुषार्थु तो ॥ ६४ ॥

"Therefore, perform the prescribed duty as your own Dharma; for by doing so, the supreme goal of life is attained."

विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले / विहित केलेले
prescribed / ordained
कर्म Noun
Karma
कार्य / कर्तव्य
action / duty
आचरिजे Verb
Acharije
आचरण करावे
should be performed
सधर्म Noun
Sadharma
स्वधर्म / योग्य धर्म
righteous duty
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होतो
is attained
परम Adjective
Parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
supreme
पुरुषार्थु Noun
Purusharthu
जीवनाचे ध्येय (मोक्ष)
goal of human life

💡 अर्थ

इसलिए जो शास्त्रविहित कर्म है, उसे ही अपना धर्म मानकर करना चाहिए; क्योंकि उसी से श्रेष्ठ पुरुषार्थ (मोक्ष) की प्राप्ति होती है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःच्या वाट्याला आलेले, शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य (विहित कर्म) कधीही सोडू नये. ते कर्म फळाची अपेक्षा न ठेवता 'स्वधर्म' म्हणून निष्ठेने करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य प्रामाणिकपणे पार पाडतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनातून मुक्त करते आणि जीवनाचे अंतिम ध्येय म्हणजेच 'परम पुरुषार्थ' (मोक्ष) मिळवून देते. कर्म टाळण्यापेक्षा ते योग्य भावनेने करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे एका विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेसाठी न वाचता 'ज्ञान मिळवणे हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने अभ्यास केला, तर त्याला केवळ यशच मिळत नाही तर त्याचे व्यक्तिमत्वही समृद्ध होते.

📌 संदर्भ

या भागात ज्ञानेश्वर महाराज अनासक्त वृत्तीने स्वधर्म पालनाचे महत्त्व आणि त्यातून मिळणारी मोक्षप्राप्ती याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 13

तंव तो कुरुवृद्धु पितामहू । जो प्रतापाचा अर्कु प्रदीप्तु । तेणें सिंहनादु केला अद्‍भुतु । शंखु पूरूनि ॥ १३ ॥

"Then the aged grandsire of the Kuru race, the glorious patriarch, blew his conch, roaring like a lion, to hearten Duryodhana."

कुरुवृद्धु Noun
Kuruvruddhu
कुरुवंशातील ज्येष्ठ
Eldest of the Kuru dynasty
पितामहू Noun
Pitamahu
आजोबा (भीष्म)
Grandsire
अर्कु Noun
Arku
सूर्य
Sun
प्रदीप्तु Adjective
Pradiptu
तेजस्वी किंवा प्रकाशमान
Radiant or brilliant
सिंहनादु Noun
Simhanadu
सिंहाची गर्जना
Lion's roar
पूरूनि Verb
Puruni
फुंकून (शंख वाजवून)
Having blown

💡 अर्थ

तब कुरुवंश के वृद्ध पितामह भीष्म ने, जो पराक्रम में प्रदीप्त सूर्य के समान हैं, अपना शंख बजाकर सिंह के समान गर्जना की।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज भीष्म पितामहांच्या शौर्याचे आणि व्यक्तिमत्वाचे वर्णन करतात. भीष्म हे केवळ वयानेच मोठे नव्हते, तर त्यांचे तेज आणि सामर्थ्य सूर्यासारखे प्रखर होते. 'प्रतापाचा अर्कु' या शब्दांतून ज्ञानेश्वर माऊली त्यांच्या अफाट पराक्रमाचा गौरव करतात. युद्धाची घोषणा करण्यासाठी त्यांनी जो शंखनाद केला, तो इतका प्रचंड आणि आत्मविश्वासपूर्ण होता की त्याला 'सिंहनाद' (सिंहाची गर्जना) म्हटले गेले आहे. हे त्यांच्या निर्भयतेचे आणि कौरव सैन्याचे नेतृत्व करण्याच्या त्यांच्या दृढनिश्चयाचे प्रतीक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कठीण कार्याची सुरुवात करतो, तेव्हा आपल्या मनात भीष्म पितामहांसारखा आत्मविश्वास आणि स्पष्टता असावी. उदाहरणार्थ, एखाद्या मोठ्या स्पर्धेत किंवा परीक्षेला सामोरे जाताना, भीती न बाळगता पूर्ण तयारीने आणि धैर्याने आपली उपस्थिती दर्शवणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला युद्धाच्या मैदानावरील दृश्य सांगत आहे, जिथे भीष्म पितामहाने दुर्योधनाला धीर देण्यासाठी शंखनाद केला.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 138

यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन । ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥

जैसा प्रदीप्तु हुताशनु । काष्ठे करी इंधनू । तैसा ज्ञानाग्नि हा गहनु । कर्मातें जाळी ॥

"As a well-kindled fire reduces wood to ashes, O Arjuna, so does the fire of knowledge reduce all karma to ashes."

प्रदीप्तु Adjective
Pradiptu
चांगल्या प्रकारे पेटलेला
well-kindled or blazing
हुताशनु Noun
Hutashanu
अग्नी
fire
काष्ठे Noun
Kashthe
लाकूड
wood or logs
इंधनू Noun
Indhanu
जळण
fuel
गहनु Adjective
Gahanu
सखोल किंवा प्रचंड
deep or profound
कर्मातें Noun
Karmate
कर्मांना
to the actions
जाळी Verb
Jali
जाळून टाकतो
burns

💡 अर्थ

जैसे प्रज्वलित अग्नि लकड़ी को जलाकर राख कर देती है, वैसे ही यह गहन ज्ञानरूपी अग्नि समस्त कर्मों को भस्म कर देती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानाचे सामर्थ्य स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे लाकूड कितीही मोठे किंवा जड असले तरी अग्नीच्या संपर्कात आल्यावर त्याचे अस्तित्व संपते आणि तो अग्नीच बनतो, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानाचा प्रकाश एकदा अंतःकरणात प्रकट झाला की, मनुष्याची सर्व संचित आणि प्रारब्ध कर्मे (अहंकारयुक्त भाव) नष्ट होतात. ज्ञान हे अग्नीसारखे शुद्ध करणारे आहे, जे अज्ञानाचा अंधकार आणि कर्मांचे बंधन मुळापासून संपवून टाकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यातील भीती किंवा अज्ञान घालवण्यासाठी त्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून घाबरण्यापेक्षा, प्रकाशात (ज्ञानात) ती दोरी आहे हे समजताच भीती नष्ट होते.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज अग्नीचे उदाहरण देऊन आत्मज्ञानाचे सामर्थ्य स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा