←
रविवार, 30 जुलै 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 25

दैवमेवापरे यज्ञं योगिन: पर्युपासते । ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥

येथ अर्जुना एकीं। यजन केलें अनेकीं। परि तें सर्वही विलोकीं। मद्रूपचि॥

"Here, O Arjuna, some have performed many sacrifices; but see them all as being identical with Me."

अर्जुना Noun
Arjuna
अर्जुनाला उद्देशून
Addressing Arjuna
यजन Noun
Yajan
यज्ञ किंवा उपासना
Sacrifice or worship
अनेकीं Adverb
Aneki
अनेक प्रकारे
In many ways
विलोकीं Verb
Viloki
पहा किंवा समजून घे
Observe or understand
मद्रूपचि Adjective
Madrupachi
माझ्या स्वरूपातच
In my form only

💡 अर्थ

अर्जुना, येथे काही लोक अनेक प्रकारचे यज्ञ करतात, पण ते सर्व यज्ञ माझ्या स्वरूपातच विलीन होतात असे तू समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, साधक किंवा योगी पुरुष विविध मार्गांनी ईश्वराची उपासना करतात. काही लोक देवतांची पूजा करून 'दैव यज्ञ' करतात, तर काही आत्मज्ञानाच्या अग्नीमध्ये स्वतःच्या अहंकाराचे हवन करतात. जरी या क्रिया वरवर वेगवेगळ्या दिसत असल्या, तरी ज्ञानी पुरुषाच्या दृष्टीने त्या सर्व क्रियांचे अंतिम स्वरूप हे ईश्वराशी (मद्रूप) एकरूप होणेच असते. कर्मातील विविधता ही केवळ बाह्य आहे, अंतर्यामी सर्व काही ब्रह्मरूपच आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण करत असलेले कोणतेही काम (उदा. अभ्यास, घरातील काम किंवा नोकरी) हे केवळ कर्तव्य म्हणून न करता, ती देवाची सेवा किंवा एक 'यज्ञ' आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करणे हा देखील एक यज्ञच आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला विविध प्रकारचे यज्ञ आणि ते करण्यामागची योग्यांची दृष्टी समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 194

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जो कर्मबंधुचि निवारे । तो उपायु येणें प्रकारें । दाविला तुज ॥

"Therefore, the means by which the bondage of action is removed through action itself has been shown to you in this manner."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
Of action
आधारे Noun
Adhare
साहाय्याने / आधाराने
With the help of
कर्मबंधु Noun
Karmabandhu
कर्माचे बंधन
Bondage of action
निवारे Verb
Nivare
नष्ट करतो / दूर करतो
Removes / Destroys
उपायु Noun
Upayu
मार्ग / युक्ती
Method / Remedy
दाविला Verb
Davila
दाखवला
Shown

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्याच मदतीने कर्माचे बंधन कसे तोडता येते, तो उपाय मी तुला या प्रकारे सांगितला आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, सामान्यतः कर्म हे माणसाला संसारात अडकवणारे असते. परंतु, जर तेच कर्म फळाची आशा न धरता आणि ईश्वराप्रती अर्पण बुद्धीने केले, तर तेच कर्म बंधनातून मुक्त होण्याचे साधन बनते. ज्याप्रमाणे विषाने विष मरते, त्याप्रमाणे कर्मानेच कर्माचे बंधन कापण्याची ही युक्ती (कर्मयोग) श्रीकृष्णाने अर्जुनाला सांगितली आहे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील 'कर्तेपणा' सोडणे महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण आपले शालेय अभ्यास किंवा घरातील कामे करताना 'मला काय मिळेल' याचा विचार न करता, ते काम उत्तमरीतीने पूर्ण करण्यावर लक्ष दिले पाहिजे. उदाहरण: परीक्षेत पहिला नंबर येईल की नाही या चिंतेपेक्षा, मनापासून अभ्यास करणे हाच खरा कर्मयोग आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की, अनासक्त वृत्तीने केलेले कर्म मनुष्याला संसाराच्या बंधनातून मुक्त कसे करते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 66

म्हणोनि उचित कर्म । जेणें पाविजे स्वधर्म । तेंचि आचरावें उत्तम । सर्वकाळ ॥ ६६ ॥

"Therefore, perform that appropriate action by which one's own duty is fulfilled, and practice it excellently at all times."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य / विहित
Appropriate / Prescribed
कर्म Noun
Karma
कार्य / कर्तव्य
Action / Duty
स्वधर्म Noun
Swadharma
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
आचरावें Verb
Aacharave
आचरण करावे
Should practice
उत्तम Adjective
Uttam
श्रेष्ठ रीतीने
Excellently
सर्वकाळ Adverb
Sarvakal
नेहमी
Always

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे, ज्यामुळे आपल्या स्वधर्माचे पालन होते, तेच कर्म नेहमी उत्तम प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) कधीही सोडू नये. जे कर्म आपल्या प्रकृतीला साजेसे आणि नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे, त्यालाच 'उचित कर्म' म्हटले जाते. असे कर्म फळाची अपेक्षा न ठेवता, अत्यंत निष्ठेने आणि उत्कृष्टपणे करणे म्हणजेच ईश्वराची सेवा होय. स्वधर्माचे पालन केल्यानेच चित्तशुद्धी होते आणि मनुष्य मोक्षाप्रत जातो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एका विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेतील गुणांसाठी न वाचता, ज्ञान मिळवणे हे आपले 'उचित कर्म' मानून मनापासून अभ्यास करावा. हेच त्याचे स्वधर्म पालन ठरेल.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्वधर्माचे पालन आणि विहित कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा