←
रविवार, 30 जुलै 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 74

जेथूनि हे विश्व प्रगटे । जेथें हें सर्वही आटे । तें ब्रह्म हें न पालटे । कल्पांतींही ॥ ७४ ॥

"From where this universe manifests, and where it all dissolves, that Brahman does not change even at the end of an eon."

जेथूनि Adverb
jethūni
ज्यापासून
from where
विश्व Noun
viśva
जग
universe
प्रगटे Verb
pragaṭe
निर्माण होते
manifests
आटे Verb
āṭe
विलीन होते
dissolves
ब्रह्म Noun
brahma
परम तत्त्व
Supreme Reality
पालटे Verb
pālaṭe
बदलते
changes
कल्पांतींही Adverb
kalpāntīṃhī
युगाच्या शेवटीही
even at the end of an eon

💡 अर्थ

ज्यापासून हे जग निर्माण होते आणि ज्यामध्ये हे सर्व जग सामावून जाते, ते ब्रह्म जगाचा अंत झाला तरी कधीही बदलत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ब्रह्माचे शाश्वत आणि निर्विकार स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण दृश्य विश्व ज्या मूळ तत्त्वातून निर्माण झाले आहे आणि प्रलयाच्या वेळी ज्यामध्ये विलीन होते, ते 'परब्रह्म' आहे. सृष्टीची उत्पत्ती, स्थिती आणि लय हे चक्र सतत चालू असते, परंतु या सर्वांचा आधार असलेले ब्रह्म मात्र अविनाशी आहे. काळाच्या ओघात सर्व काही नष्ट झाले तरी ब्रह्माच्या स्वरूपात कोणताही बदल होत नाही, ते त्रिकालाबाधित सत्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आयुष्यात येणारी संकटे किंवा बदल हे तात्पुरते असतात, हे समजून घेऊन आपण आपल्यातील स्थिर आत्मतत्त्वावर विश्वास ठेवला पाहिजे. उदाहरण: परीक्षेत अपयश आले तरी खचून न जाता, आपले ज्ञान आणि क्षमता शाश्वत आहेत हे ओळखून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज विश्वाचे मूळ कारण असलेल्या ब्रह्माचे अविनाशी स्वरूप सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 196

म्हणोनि जे जे उचित । आणि प्रसंगें पावे प्राप्त । तें कर्म न संडीं गा निभ्रांत । विहित म्हणोनि ॥

"Therefore, whatever is appropriate and comes to you by occasion, do not abandon that action, for it is ordained."

उचित Adjective
Uchita
योग्य
Appropriate/Proper
प्रसंगें Adverb
Prasange
वेळेनुसार/परिस्थितीनुसार
According to occasion
प्राप्त Adjective
Prapta
मिळालेले/वाट्याला आलेले
Obtained/Received
संडीं Verb
Sandi
टाकू नकोस/सोडू नकोस
Do not abandon
निभ्रांत Adverb
Nibhranta
नक्कीच/शंका न बाळगता
Undoubtedly/Certainly
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले/कर्तव्य
Prescribed/Ordained

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि जे वेळेनुसार आपल्या वाट्याला येते, ते शास्त्रसंमत कर्तव्य तू मुळीच सोडू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात वावरताना जे जे कर्म 'उचित' म्हणजे योग्य आहे आणि जे 'प्रसंगें' म्हणजे परिस्थितीनुसार आपल्या वाट्याला आले आहे, त्याचा त्याग करू नये. 'विहित' कर्माचा अर्थ असा की जे आपल्या अधिकारानुसार आणि धर्माप्रमाणे आपल्याला करणे प्राप्त आहे. असे कर्म निभ्रांतपणे (कोणतीही शंका न बाळगता) पार पाडणे हाच खरा कर्मयोग आहे. कर्मापासून पळ काढण्यापेक्षा, ते कर्तव्य भावनेने पूर्ण करणे हेच प्रगतीचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखाद्या विद्यार्थ्याला कठीण विषयाचा अभ्यास करावा लागत असेल, तर तो कंटाळा न करता आपले 'विहित' कर्तव्य समजून पूर्ण करावा. उदाहरण: परीक्षेच्या वेळी अभ्यास करणे हे प्राप्त झालेले उचित कर्म आहे, ते टाळू नये.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्वधर्म आणि विहित कर्म करण्याचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 185

म्हणोनि अज्ञानापासोनि जाहले । हें संशयाचें रान माजले । तें ज्ञानशस्त्रें उपडिलें । टाकि पां वेगीं ॥ १८५ ॥

"Therefore, this forest of doubt that has grown out of ignorance, uproot it quickly with the weapon of knowledge."

अज्ञानापासोनि Noun
Ajnānāpāsoni
अज्ञानापासून
From ignorance
संशयाचें Noun
Saṁśayācēṁ
संशयाचे
Of doubt
रान Noun
Rāna
जंगल / वन
Forest
माजले Verb
Mājalē
पसरलेले / वाढलेले
Grown or spread
ज्ञानशस्त्रें Noun
Jñānaśastrēṁ
ज्ञानाच्या शस्त्राने
With the weapon of knowledge
उपडिलें Verb
Upaḍilēṁ
उपटून टाकणे
To uproot
वेगीं Adverb
Vēgīṁ
त्वरेने / लवकर
Quickly

💡 अर्थ

म्हणून अज्ञानामुळे निर्माण झालेले हे संशयाचे रान तू ज्ञानाच्या तलवारीने मुळासकट उपटून टाक.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मनुष्याच्या मनात निर्माण होणारे संशय हे केवळ अज्ञानाचे अपत्य आहेत. हे संशय एखाद्या दाट आणि गुंतागुंतीच्या रानासारखे (जंगलासारखे) असतात, जे माणसाला सत्याचा प्रकाश पाहू देत नाहीत. जोपर्यंत मनात संशय आहे, तोपर्यंत माणूस ध्येयापासून विचलित होतो. या संशयाचा नाश करण्यासाठी 'आत्मज्ञान' हेच एकमेव प्रभावी शस्त्र आहे. ज्ञानाचा प्रकाश पडताच संशयाचे अंधारमय रान नष्ट होते, म्हणून साधकाने विलंब न करता ज्ञानाचा आश्रय घ्यावा.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या कामाबद्दल किंवा निर्णयाबद्दल भीती किंवा शंका वाटते, तेव्हा त्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळवावे. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून घाबरण्यापेक्षा, प्रकाशाच्या (ज्ञानाच्या) मदतीने तो साप नसून दोरी आहे हे जाणून घेतल्यास भीती (संशय) नष्ट होते.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वर महाराजांच्या माध्यमातून) अर्जुनाला त्याच्या मनातील संभ्रम ज्ञानाच्या सामर्थ्याने नष्ट करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा