←
शनिवार, 15 जुलै 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 166

म्हणोनि तूं अर्जुना | पाळिसी जरी या भजना | तरी सांडिसी या बंधना | संसाराच्या || १६६ ||

"Therefore, O Arjuna, if you observe this path of devotion, you shall be released from these worldly bonds."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
पाळिसी Verb
Palisi
पालन करशील
will follow
भजना Noun
Bhajana
भक्तीला किंवा सेवेला
devotion or service
सांडिसी Verb
Sandisi
सोडशील किंवा मुक्त होशील
will cast off
बंधना Noun
Bandhana
पाश किंवा बंधन
bondage
संसाराच्या Noun
Sansarachya
जगाच्या किंवा प्रपंचाच्या
of the worldly existence

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, जर तू या भक्तीमार्गाचे (स्वधर्माचे) पालन केलेस, तर तू या संसाराच्या बंधनातून नक्कीच मुक्त होशील.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, भगवंताने सांगितलेला कर्मयोग किंवा स्वधर्माचे आचरण हे केवळ शारीरिक कर्म नसून ते एक प्रकारचे 'भजन' (भक्ती) आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य पार पाडते, तेव्हा ते कर्म तिला संसारात अडकवण्याऐवजी मोक्षाकडे नेते. संसाराची माया आणि जन्म-मरणाचे पाश तोडण्यासाठी निष्काम कर्म हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे, असा उपदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास किंवा कर्मचाऱ्यांनी आपले काम 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने केले, तर त्यांना कामाचा ताण जाणवत नाही आणि ते मानसिकदृष्ट्या मुक्त राहतात. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता मनापासून अभ्यास करणे हेच संसारातील बंधनातून मुक्त होण्याचे सूत्र आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की स्वधर्माचे पालन करणे हेच मोक्षाचे खरे साधन आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 124

ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् । ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥

अर्पण तेंचि ब्रह्म । हवि तेंचि ब्रह्म । अग्नि तोचि ब्रह्म । होताही ब्रह्म ॥ १२४ ॥

"The offering is Brahman, the oblation is Brahman, the fire is Brahman, and the sacrificer is Brahman."

अर्पण Noun
Arpana
अर्पण करण्याचे साधन (पळी)
The act or instrument of offering
हवि Noun
Havi
यज्ञात अर्पण करायचे द्रव्य (तूप इ.)
Oblation or material offered in sacrifice
अग्नि Noun
Agni
अग्नी
Fire
होता Noun
Hota
यज्ञ करणारा
The sacrificer or priest
ब्रह्म Noun
Brahma
परमात्मा किंवा अंतिम सत्य
The Supreme Reality

💡 अर्थ

अर्पण करण्याचे साधन (पळी) ब्रह्म आहे, अर्पण करायचे द्रव्य (हवि) ब्रह्म आहे, ज्यामध्ये अर्पण केले जाते तो अग्नी ब्रह्म आहे आणि अर्पण करणारा स्वतः देखील ब्रह्मच आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत दर्शनाचा उच्चांक मांडतात. जेव्हा एखादा साधक ज्ञानी होतो, तेव्हा त्याला यज्ञातील प्रत्येक घटक - पळी (अर्पण साधन), तूप (हवि), अग्नी आणि स्वतः यज्ञकर्ता - हे सर्व एकाच परब्रह्माची रूपे वाटतात. त्याच्या दृष्टीने कर्म आणि कर्ता यात भेद उरत नाही. सर्व काही ब्रह्ममय झाल्यामुळे कर्माचे बंधन त्याला बाधत नाही, कारण तो कर्माच्या पलीकडे असलेल्या एकात्मतेचा अनुभव घेत असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण जे काही काम करतो, ते ईश्वराची सेवा समजून करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ मार्कांसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी करावा, कारण ज्ञान हे ब्रह्म आहे. यामुळे कामाचा ताण येत नाही आणि मन शांत राहते.

📌 संदर्भ

प्रत्येक कर्मामध्ये आणि कर्माच्या साधनांमध्ये ईश्वरी तत्त्व पाहण्याच्या दृष्टीचे वर्णन.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 144

म्हणोनि द्रव्यमया यज्ञा। हूनि ज्ञानयज्ञु पैं सुज्ञा। श्रेष्ठु हा जाणा। सर्वकाळ॥

"Therefore, the sacrifice of knowledge is superior to the sacrifice of material objects, O wise one; know this to be true for all time."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
द्रव्यमया Adjective
Dravyamaya
भौतिक वस्तूंचा किंवा संपत्तीचा
Material or wealth-based
ज्ञानयज्ञु Noun
Jnana-yajna
ज्ञानाचा यज्ञ
Sacrifice of knowledge
सुज्ञा Noun
Sujnya
हे सुजाण/शहाण्या अर्जुना
O wise one
श्रेष्ठु Adjective
Shreshthu
उत्तम किंवा थोर
Superior or excellent
सर्वकाळ Adverb
Sarvakal
नेहमी किंवा सर्व वेळी
Always or for all time

💡 अर्थ

म्हणून हे सुज्ञ अर्जुना, भौतिक वस्तूंचा वापर करून केलेल्या यज्ञापेक्षा ज्ञानाचा यज्ञ हा नेहमीच श्रेष्ठ असतो, असे तू समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, बाह्य कर्मकांडे किंवा द्रव्याचा (संपत्तीचा) उपयोग करून केलेले यज्ञ हे मर्यादित फळ देणारे असतात. त्याउलट, 'ज्ञानयज्ञ' म्हणजे आत्मज्ञानासाठी केलेले प्रयत्न हे सर्वश्रेष्ठ आहेत. कारण सर्व कर्मांची अंतिम परिप्ती ही ज्ञानातच होते. ज्ञान हे मनुष्याला अज्ञानाच्या पलीकडे नेते आणि मोक्षाचा मार्ग मोकळा करते. भौतिक यज्ञ हे साधने आहेत, तर ज्ञान हे साध्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

केवळ बाह्य कृती किंवा कर्मकांड करण्यापेक्षा, आपण जे काम करतो त्यामागचे शास्त्र आणि अर्थ समजून घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, केवळ झाडे लावण्यापेक्षा ती पर्यावरणासाठी का महत्त्वाची आहेत हे समजून घेऊन त्यांचे संगोपन करणे हा 'ज्ञानयज्ञ' आहे.

📌 संदर्भ

या ओवीत श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वर महाराजांच्या टीकेद्वारे) भौतिक यज्ञापेक्षा ज्ञानयज्ञ श्रेष्ठ का आहे, याचे विवेचन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा