←
मंगळवार, 20 जून 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 50

जेथें मनाचें धांवणें खुंटलें । जेथें बुद्धीचें पाऊल सांडलें । जेथें अहंकाराचें रूप हारपलें । तेंचि रूप माझें ॥

"Where the mind's wandering stops, where the intellect's step is lost, where the form of ego vanishes, that is My form."

मनाचें Noun
Manache
मनाचे
of the mind
धांवणें Noun
Dhavane
भटकणे किंवा धावणे
wandering or running
खुंटलें Verb
Khuntale
थांबले किंवा खुंटले
stopped or ceased
बुद्धीचें Noun
Buddhiche
बुद्धीचे
of the intellect
हारपलें Verb
Harapale
हरवले किंवा नाहीसे झाले
lost or vanished
अहंकाराचें Noun
Ahankarache
अहंकाराचे (मी पणाचे)
of the ego

💡 अर्थ

जिथे मनाचे भटकणे थांबते, जिथे बुद्धीची विचार करण्याची शक्ती संपते आणि जिथे 'मी'पणा (अहंकार) पूर्णपणे नाहीसा होतो, तेच माझे खरे स्वरूप आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मस्वरूपाचे किंवा ईश्वराच्या खऱ्या रूपाचे अत्यंत सूक्ष्म वर्णन करतात. ते सांगतात की, जोपर्यंत मन विषयांच्या मागे धावत आहे, तोपर्यंत ईश्वराची प्राप्ती होत नाही. जेव्हा योगाभ्यासाने किंवा भक्तीने मन स्थिर होते, बुद्धीचे तर्क-वितर्क थांबतात आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे जेव्हा मनुष्याचा अहंकार गळून पडतो, तेव्हाच त्याला परमात्म्याचा अनुभव येतो. ही अवस्था शब्दांच्या पलीकडची आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला खूप राग येतो किंवा आपण खूप गर्विष्ठ होतो, तेव्हा आपण या ओवीची आठवण ठेवून आपला अहंकार कमी करण्याचा प्रयत्न करावा. शांत राहिल्याने आपल्याला योग्य निर्णय घेता येतात.

📌 संदर्भ

या ओवीत श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वर महाराजांच्या शब्दांतून) अशा स्थितीचे वर्णन करत आहेत जिथे जीवात्मा परमात्म्यात विलीन होतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 38

साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः । एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं गा पांगु । परी अज्ञानासी विभागु । भिन्नु दिसे ॥ ३८ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are one; but to the ignorant, they appear distinct."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
संन्यासु Noun
Sanyasu
कर्माचा त्याग किंवा संन्यास
Renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग
Path of action
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
Only one
अज्ञानासी Noun
Ajnanasi
अज्ञानी माणसाला
To the ignorant
विभागु Noun
Vibhagu
भेद किंवा विभाग
Division or distinction
भिन्नु Adjective
Bhinnu
वेगळा
Different

💡 अर्थ

म्हणून संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकच आहेत; परंतु अज्ञानी लोकांना ते वेगवेगळे वाटतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, सांख्य (संन्यास) आणि कर्मयोग हे दोन भिन्न मार्ग नसून एकाच सत्याचे दोन पैलू आहेत. ज्याप्रमाणे एकाच शरीराचे दोन हात असतात, तसेच हे दोन मार्ग आहेत. अज्ञानी लोक, ज्यांना आत्मस्वरूपाचे ज्ञान नाही, त्यांना बाह्य कृतींवरून हे मार्ग वेगळे वाटतात. परंतु ज्ञानी पुरुषाला हे उमजते की कर्माचा त्याग करणे आणि फलाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करणे, या दोन्ही गोष्टींचे फळ एकच आहे - ते म्हणजे मोक्ष.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना, 'मी हे काम फळासाठी करत नाही तर माझे कर्तव्य म्हणून करत आहे' ही भावना ठेवणे म्हणजे योग आणि संन्यास यांचा संगम होय. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची अति चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग यांतील अद्वैत (एकता) स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 217

जेथ कर्म नाम आटले । कर्तेपणही हारपले । तेथ अकर्म सहज जाहले । आपणचि ॥ २१७ ॥

"Where the name of action is dissolved, and the sense of doership is lost, there 'inaction' happens naturally by itself."

कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action or deed
आटले Verb
Aatale
संपले किंवा विरघळले
Dissolved or evaporated
कर्तेपण Noun
Kartepan
मी करतो हा भाव (अहंकार)
Sense of doership (ego)
हारपले Verb
Harapale
नाहीसे झाले किंवा हरवले
Lost or vanished
अकर्म Noun
Akarma
बंधमुक्त कर्म
Inaction or non-binding action
सहज Adverb
Sahaj
नैसर्गिकरित्या
Naturally or effortlessly
आपणचि Pronoun
Aapanachi
स्वतःहून
By itself

💡 अर्थ

जेव्हा कर्माचे अस्तित्व संपते आणि 'मी करतो' हा अहंकार नाहीसा होतो, तेव्हा ते कर्म आपोआप 'अकर्म' (बंधमुक्त कर्म) बनते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाच्या स्थितीचे वर्णन करतात. जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा त्याच्या मनातील 'मी कर्ता आहे' हा भाव पूर्णपणे नष्ट होतो. अशा स्थितीत, शरीराद्वारे कर्मे घडत असूनही, त्या कर्मांचे नाव किंवा अस्तित्व उरत नाही कारण त्यामागे कोणताही अहंकार नसतो. जेव्हा कर्तेपण हरवते, तेव्हा ते कर्म असूनही 'अकर्म' ठरते, म्हणजेच ते व्यक्तीला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. हे सर्व नैसर्गिकरित्या आणि सहजपणे घडते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्याला मदत केल्यावर 'मी उपकार केले' असे न वाटता 'हे ईश्वरी कार्य आहे' असे मानल्यास मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे आत्मज्ञानी पुरुषाच्या कर्माचे स्वरूप आणि अहंकाररहित स्थितीचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा